Monday, August 24, 2020

An article in Hebrew: The New Normal

 The English original of this article has just been published on Times of Israel.


הנורמלי החדש

יונתן בר-און

אינני בטוח למי אני דומה יותר: אחד משתי החבובות הקוטריות או הילדה שמצביעה על המלך העירום. מאז שטראמפ ונתניהו הודיעו על 'עסקת המאה', כמעט כל כלי התקשורת משבחים את הדיל הזה – שמזכיר לי שמן נחשים – ואת מי שבישלו אותו. כמה עיתונאים (לא בהכרח חנפני המלך המצויים – אף דיברו על תחילתו של תור זהב חדש עבור ישראל, והשוו את בנימין נתניהו ליצחק רבין ולמנחם בגין. ברצינות? כאילו ביבי אי פעם נטל אחריות על אפילו טעות אחת או עשה שלום עם אויב שממש נלחמנו בו בעבר, או כאילו רבין ובגין היו מושחתים או שיקרו ללא רסן והפסקה. שזכרם יהיה מבורך ולא מחולל. סלחו לי שאני לא קופץ מרוב שמחה משום ששניים מבין המנהיגים הכי שקריים ששולטים בדמוקרטיה כלשהי היום הצליחו לסגור איזושהי עסקת שלום  עם מדינה שהיא ממילא לא ממש אויב שלנו, ושהיא שותפה ובת ברית שלנו כבר כמה שנים טובות, בסתר ובגלוי.

מילה שאנחנו שומעים בימים האחרונים כל יום כל היום היא נורמליזציה. כאילו העסקה הזאת הופכת את כל המציאות המטורפת כאן לנורמלית. איך זה יכול להיות? האם משמעות 'נורמליזציה' היא לא "הבאת מצב חריג למצב נורמלי"? האם הדברים לא התהפכו קצת? מה נורמלי במה שקורה במדינה הזו בימים אלה? ממתי יש קשר כלשהו בין שחיתות, כיבוש, ראש ממשלה עם שלושה כתבי אישום וארבעים שרים וסגני-שרים מצד אחד, לבין שם התואר 'נורמלי' מצד שני? אגיד לכם מה אמור היה להיות נורמלי, פחות או יותר בסדר אקראי:

מדינה עם גבולות מוגדרים היטב, שלא שולטת בעם אחר ופוגעת בחיי היום יום שלו, ושרודפת שלום עם שכניה הקרובים במקום לחפש עסקות עם מדינה רחוקה שאין לנו ממש סכסוך איתה. שופטים ופרקליטים שיכולים לעשות את עבודתם על הצד הטוב והמקצועי ביותר ללא צורך בשמירה צמודה 24/7. מעמד ביניים ומעמד סוציו-אקונומי חלש יותר שיוכלו לפרנס את משפחותיהם ביושר ובכבוד, ושלא ירגישו מושפלים ומופקרים כשהם זקוקים לעזרה. זוגות צעירים שיכולים להרשות לעצמם לרכוש דירה בלי לעזרת ההורים. עובדי מערכת בריאות וחינוך, ועובדים ציבוריים חיוניים נוספים, שמקבלים שכר הולם ולא קורסים תחת עומס מוגזם. מערכת בריאות שאין לה בעיה להתמודד עם מצבי חירום ולחץ. ממשלה שמשרתת את אזרחיה, ולא אזרחים שמשרתים את הממשלה שמשרתת את האינטרסים של איש אחד בלבד. עיתונות בלי תחרות לא הוגנת מצד חינמון שהוקם במימון זר, אך ורק כדי להלל את הקיסר ולפגוע במה שהוא מצייר באופן קבוע כאויבו וכאויב העם, התקשורת החופשית (הלא חינמית). ראש ממשלה שלא חותר תחת מערכת המשפט ומחפש הטבות מס באמצע משבר כלכלי חמור, שלוקח אחריות על מעשיו ולא עוסק בעיקר בהפחדות, בהכפשות ובהאשמות. ממשלה שדואגת לעסקים מקומיים ולתיירות פנים ומאפשרת להם לגבות מחירים סבירים, במקום למכור עסקת שלום מדומה עם הבטחות של "מחירים ממש זולים שם". לא לקבל מצב שבו אזרחים עלולים למצוא את עצמם בכל עת מחפשים מקלט (שבמקומות רבים אין) כדי להתגונן מפני טילים. להוקיר ולעודד – במקום להזניח ולהפקיר – את האומנים, התרבות והשפה של רובנו, ואותו דבר לגבי שפת האם של 20% מאזרחינו (ולא ללמוד את השפה ההיא רק בשביל תפקיד מעניין בצבא). לקבל ואף לברך על ביקורת כנה ואכפתית הן מצד אזרחים והן מצד חברינו האמיתיים מחוץ לארץ, ולא לתייג כל מבקר של התנהלותנו אוטומטית כשונא-יהודים או כסובל משנאה עצמית. עסקת שלום שתאפשר לנו להנות מהיופי והכנסת האורחים שבשכם וברמאללה במקום אלה שבדובאי הרחוקה (זה גם יחסוך טיסות ויטיב לאיכות הסביבה). הסכם שלום שמשמח אותנו בזכות עצמו, ולא רק כי הוא דוחה סיפוח שחוץ מקומץ קיצוניים אף אחד לא מעוניין בו. עסקת שלום שלא כוללת מכירות נשק בשווי מיליארדי דולרים שפוגעות ביתרון האסטרטגי של צה"ל. נכים שלא צריכים להשפיל ולסכן את עצמם כדי לקבל את מה שמגיע להם ומה שהם זקוקים לו. מדינה שאין בה קו עוני. מדינה שבה יהדות ולהיות יהודי הם קודם כל עניין של ערכים, ולא בעיקר סיפור של דם, גזע ואדמה. מדינה שבה אין לי מה לחשוש שיקראו לי בוגד על מה שאני כותב כאן, ועל כך שאני דואג לנשמה שלה. מדינה שבה אנשים מסרבים להשלים עם ההפך הגמור של כל מה שציינתי בפסקה הזאת (ויכולתי להוסיף עוד הרבה).   

מנהיגינו לא יידעו מה זה נורמלי או נורמליזציה גם אם המונחים האלה היו עומדים מולם, פנים אל מול פנים. הם הפכו מה שפעם נחשב ללא מוסרי, שגוי, רשע, בלתי הוגן ולא תקין לנורמות ההתנהגות המקובלות החדשות. ברגע שטוב, הגון, הוגן, הגיוני וצודק חוזרים להיות מקובלים ונורמליים כאן, אשמח להניף את דגל האמירויות מביתי ולעלות על מטוס לדובאי. עד אז אישאר בבית, בעודני חולם וחושב על מילותיו של יצחק בן-צבי: "השלום, בדומה לצדקה, מתחיל בבית." הייתי אומר אותו דבר על נורמליזציה.

יונתן בר-און הוא היסטוריון, מורה לאנגלית, ופרשן ובעל טור שבועי עבור העיתון ההולנדי Friesch Dagblad.


Friday, August 21, 2020

An article in Hebrew: Peace begins at home

 Here is the Hebrew translation of one of two articles that I wrote about the 'deal of the century' between Israel and the United Arab Emirates. You can find the English original on the Times of Israel website. I'll publish the other one early next week. An earlier version of the article below was publsihed in the Dutch daily Friesch Dagblad.


השלום מתחיל בבית

יונתן בר-און

כששמעתי על ה'עסקה' בין ישראל לבין האמירויות, נזכרתי בקומיקאי ההולנדי הרמן פינקרס. הוא פעם סיפר בדיחה על כפר שהגיעה אליו טלוויזיית כבלים, עם מאות ערוצים מכל העולם, אך התושבים עדיין חיו לבניית מערכת ביוב. כל קשר בין ישראל לבין מדינה ערבית או מוסלמית שנעשה בדרכי שלום יבוא עליו ברכה, אבל האם לא עדיף לנו לעשות שלום עם שכנינו הגרים ממש לידינו לפני שנחתום על הסכם עם מדינה שלא נלחמנו נגדה אף פעם, ושממילא אנחנו משתפים איתה פעולה, בסתר ובגלוי, כבר שנים רבות? יש לי תחושה ששלום היה בערך הדבר האחרון שעניין את מבשלי העסקה הזאת.

מיד לאחר שטראמפ וביבי הודיעו על העסקה, עיריית תל אביב-יפו האירה את בית העירייה בצבעי דגל האמירויות. אותו דבר נעשה עם דגל לבנון אחרי האסון שפקד את ביירות. אולם  כשלא מזמן מפגין הניף דגל פלסטין בהפגנה נגד טיפול הממשלה הכושל במשבר הקורנה ובבעיות הכלכליות הנובעות ממנו, ראש הממשלה ותומכיו מיהרו לגנות את זה באופן בוטה ותוקפני. אף על פי שאיסור על הנפת דגל פלסטין בוטל בתקופת הסכמי אוסלו, חברי כנסת מהימין ניסו להשיב את האיסור על כנו. לפני שנה ח"כ עופר כסיף אף הותקף על-ידי שוטרים כשהניף את הדגל. למרבה האירוניה, לדגל האמירויות ולדגל פלסטין בדיוק אותם צבעים, כמובן. כנראה שקל יותר לרחם על עיר במרחק של 200 ק"מ שזכתה לכמה ימים באהדת העולם, או לעשות עסקה עם אויבים רחוקים שאף פעם לא היו באמת אויבים, מאשר להתמודד ולעמוד פנים אל מול פנים עם שכנים קרובים שאנחנו נפגשים איתם יום יום, שיש להם טענות צודקות נגדנו, שהתעלמנו מהם והתנכלנו בהם לא פעם, במשך עשרות שנים. ב1978, כמעט אף אחד לא דיבר על הפלסטינים או איתם, לכן לא ממש התייחסו אליהם במשא ומתן בין ישראל לבין מצרים. ב1994, כשחתמנו על הסכם שלום עם ירדן, הפלסטינים כבר ניהלו משא ומתן ישירות עמנו. היום אין תירוץ צודק להתעלם מהם (ולא משנה שמנהיגיהם אולי אף מושחתים יותר משלנו), ולתת להם לשלם את המחיר על מאמציהם הנואשים של טראמפ ושל נתניהו להאריך את תאריך התפוגה שלהם.

העובדה שהאמירויות הן מדינה הנשלטת ע"י אוטוקרטים, ושהמשטר זוכה לביקורת מקיר לקיר מצד ארגוני זכויות אדם, היא לא טענה בת-תוקף נגד העסקה. הסיכויים לפריחת דמוקרטיה באזורנו הם עוד יותר נמוכים מהסיכויים לפרוץ שלום כלשהו. חוץ מזה, גם ישראל כבר אינה הדמוקרטיה שהייתה או שהיא מתיימרת להיות. מי שדאג לכך, לא לבדו אבל באופן מכריע, הוא ראש ממשלתנו בכבודו ובעצמו. בזמן כהונתו הממושכת ותחת חסותו, הרחקנו מאיתנו רבות מהדמוקרטיות המערביות והתקרבנו למשטרים אוטוקרטיים, רמות השחיתות וההסתה הגיעו לשיאים שלא הכרנו, מערכת המשפט איבדה מכוחה, התקשורת מצוירת כאויב העם הכי גדול, והגבולות בין שלוש הרשויות טושטשו לגמרי. זוהי הסיבה העיקרית למה העסקה הזו לא משמחת אותי כלל. עסקה אחת לא מבטלת או מכפרת על ארבע (טראמפ) או מעל עשר (ביבי) שנים של שחיתות, התנהגות בלתי הולמת, בגידה בבני ברית (טראמפ כלפי הכורדים), התקפות בלתי פוסקות על שלטון החוק, הפיכת ישראל לנושא מפלגתי בארה"ב, פגיעה בקשרינו עם התפוצות שם, החלשת מעמדה של ארה"ב בעולם, העדפת משטרים מפוקפקים על בני ברית מסורתיים ודמוקרטיים בעולם. רק מי שעיוור או טיפש מרצון או מתוך תמימות הגובלת בטמטום יאמין לתחבולותיהם של שני מוכרי שמן הנחשים הבלתי מוסריים האלה, שינסו כל תעלול אפשרי כדי להישאר בשלטון ומחוץ לבתי המשפט או הכלא.

בשבוע שעבר, אשת ראש הממשלה קראה לעצמה אישה מוכה, אחרי שלכאורה כמה מהמוחים נגד השחיתות והממשלה של בעלה צעקו לעברה אמירות לא נאות. ארגוני נשים גינו את דבריה, ובצדק, אבל לא יכולתי שלא לחשוב על מה שהיא אמרה כשלמדתי על התכסיס האחרון (בינתיים) של טראמפ ונתניהו. שניהם כמו בעלים מכים, שהשחיתו את ארצותיהם והתעללו בהן במשך שנים. עכשיו, ששתי הארצות סוף סוף שוקלות להיפרד מהם, הבעלים מראים להן טבעת עם מה שנראה כמו יהלום אבל מתברר כזכוכית מלוטשת. הטבעת נראית יפה אבל היא תכלס חסרת כל ערך, וממש לא שווה את המחיר, דהיינו לאפשר לבעלים להישאר בבית. 'עסקת המאה' הזאת נראית נחמדה אבל היא חסרת כל משמעות, אלא אם כן היא תכלול פתרון צודק ואמיתי לסכסוך הישראלי-פלסטיני. בכל מקרה, אפילו אם ביבי וטראמפ היו מעוניינים בפתרון כזה ומסוגלים להגשים אותו, השארתם בשלטון היא לא מחיר ששווה לשלם, הנזק יהיה גבוה וחמור בהרבה מהתועלת. בואו נקווה שהעם הישראלי והעם האמריקאי, לאחר חתימת ההסכם, יבחרו במנהיגים ומנהיגות אמיתיים, כאלה שסוף כל סוף יתייחסו ברצינות בבעיות האמיתיות והכי בוערות שקיימות במדינותיהם ובאזור הזה. כפי שיצחק בן צבי אמר: השלום, בדומה לצדקה, מתחיל בבית.


Monday, August 17, 2020

Artikel in het Friesch Dagblad: Israel en de VAE

 Het volgende artikel, over Trumps 'deal van de eeuw' tussen de VAE en Israel, stond gisteren in het Friesch Dagblad.


Problematische prioriteiten

Bert de Bruin

Toen ik over de ‘deal’ tussen Israёl en de Verenigde Arabische Emiraten hoorde, moest ik denken aan Herman Finkers. Hij had ooit een grap over Glanerbrug, dat kabeltelevisie had gekregen en nu vele buitenlandse zenders kon ontvangen: “Wanneer Glanerbrug riolering krijgt is nog niet bekend.” Vreedzame contacten tussen Israёl en om het even welk Arabisch of Islamitisch land zijn goed nieuws, maar zou vrede met onze naaste buren niet een hogere prioriteit moeten hebben dan een verdrag met een land waarmee we nooit oorlog hebben gevoerd, en waarmee we al jarenlang, openlijk en in het geheim, samenwerken? Het is duidelijk dat vrede wel het laatste was waar de makers van deze deal aan dachten.

Meteen nadat de deal bekend was gemaakt, kleurde de gemeente Tel Aviv het stadhuis met lichten in de kleuren van de VAE-vlag. Vorige week had men hetzelfde gedaan met de Libanese vlag, na de ramp in Beiroet. Kort geleden, toen een demonstrant naast hetzelfde gebouw met een Palestijnse vlag zwaaide, tijdens een demonstratie tegen Netanyahu’s falende economische en anti-Corona beleid, waren de vervloekingen en veroordelingen van de kant van de premier en zijn supporters niet te tellen. Nadat Israёls ban op de Palestijnse vlag in de periode van de Oslo akkoorden werd opgeheven. hebben diverse Knessetleden geprobeerd dat verbod in ere te herstellen. Vorig jaar werd een Knessetlid van de Gemeenschappelijke Lijst zelfs door politieagenten aangevallen toen hij de vlag droeg. De ironie wil dat de Palestijnse en de VAE vlag exact dezelfde kleuren hebben. Het is klaarblijkelijk makkelijker om een stad te eren die heel even de sympathie van de wereld krijgt, of om een deal te sluiten met verre vijanden die eigenlijk nooit echt vijanden waren, dan met een werkelijk, urgent probleem om te gaan: naaste buren met wie je dagelijks rechtstreeks te maken hebt, die legitieme redenen hebben om van jou bepaalde dingen te eisen, en die je tientallen jaren hebt genegeerd en niet zelden onrechtvaardig hebt behandeld. In 1978 sprak vrijwel niemand over of met de Palestijnen, dus speelden ze geen rol bij de onderhandelingen tussen Egypte en Israёl. In 1994, toen Israёl een vredesverdrag tekende met Jordaniё, waren de Palestijnen al volop met ons aan het onderhandelen. Vandaag de dag is er geen rechtmatig excuus om hen weer te negeren, ook al zijn hun leiders nog corrupter dan de onze. Het mag niet zo zijn dat de Palestijnen de prijs betalen voor Trump en Netanyahu’s wanhopige pogingen om hun uiterste houdbaarheidsdatum te verlengen.

Het feit dat de VAE een autocratie is, steevast fors bekritiseerd door mensenrechtenorganisaties, is geen geldig argument tegen de deal. Wachten op de bloei van democratie in deze omstreken is haast nog zinlozer dan wachten op het uitbarsten van vrede. Bovendien is Israёl al lang niet meer de democratie die het ooit was of pretendeert te zijn, mede dankzij Netanyahu: veel van zijn/onze beste vrienden en bondgenoten zijn autocraten, en onder zijn leiding zijn corruptie en verbaal politiek geweld hier tot kunst verheven en is de scheiding der machten geheel vervaagd. Dat is één van de redenen waarom deze deal mij verre van blij stemt. Eén deal mag ons niet doen vergeten hoe onder deze twee mannen vier (Trump) respectievelijk ruim tien (Bibi) jaar lang Amerika en Israёl corrupter zijn geworden, hoe zij zich hebben misdragen, hoe ze beiden hun Europese bondgenoten minachten en hebben verwaarloosd, hoe Trump de Koerden heeft verraden (en ook Israёl tegenover Syriё, Rusland en Iran aan zijn lot overlaat) en Amerika’s internationale positie verzwakt heeft, hoe ze allebei liever met dictators en dubieuze regimes zaken doen dan met Westerse democratieёn, en hoe ze beiden gefaald hebben in hun strijd tegen Corona en de economische gevolgen daarvan. Je moet haast bewust naïef, dom en/of blind zijn om in de foefjes te trappen van deze immorele tweedehands-autoverkopers, die elke mogelijke troef uit hun mouw zullen toveren om aan de macht en – zeker in het geval van Netanyahu – uit handen van justitie te blijven.

Enkele dagen geleden noemde Sarah Netanyahu, de eega van de premier, zich in een interview een mishandelde vrouw, nadat enkele demonstranten tijdens een protest tegen de corruptie en de coalitie van haar man ongepaste slogans hadden geroepen. Activisten voor vrouwenrechten keurden haar vergelijking luidkeels af, en terecht, maar ik moest aan haar woorden denken toen ik over Trump en Netanyahu’s meest recente kunstgreep hoorde. Die twee doen me denken aan een gewelddadige echtgenoot. Jarenlang hebben ze hun landen slecht behandeld en gecorrumpeerd. Nu die landen eindelijk overwegen om hun kwelgeesten de deur te wijzen, laten laatstgenoemden hun een ring zien met wat lijkt op een diamant maar eigenlijk slechts geslepen glas is. De ring ziet er mooi uit maar is feitelijk waardeloos, en zeker niet mooi en waardevol genoeg om de mannen niet de deur te wijzen. Deze meest recente ‘deal van de eeuw’ ziet er leuk uit maar heeft nauwelijks enige werkelijk zinvolle betekenis, tenzij hij ook een echte, rechtvaardige oplossing voor het Palestijns-Israёlische conflict omvat. Ik betwijfel overigens of, zelfs als Netanyahu en Trump geïnteresseerd en in staat waren om zo’n oplossing voor te stellen en te bewerkstelligen, hun aanblijven of herverkiezing niet een te hoge prijs zou zijn. Laten we hopen dat, nadat deze deal tussen de VAE en Israёl is getekend, Israёliёrs en Amerikanen de leiders krijgen die de twee mooie landen verdienen, leiders die zich eindelijk zullen wijden aan de echte en meest urgente problemen die hun landen en deze regio teisteren.



Thursday, August 13, 2020

Artikel in het Friesch Dagblad: Israel en Libanon

 Het volgende artikel stond eergisteren in het Friesch Dagblad.


Een verhaal van twee steden en landen

Bert de Bruin

In een toch al bijzonder jaar is de zomer in Libanon en Israёl bijzonder stormachtig. In de straten van onze noorderburen wordt al vanaf het begin van het jaar gedemonstreerd tegen de corrupte en incompetente regering. COVID19 maakte een toch al precaire situatie alleen nog maar problematischer. En toen was daar vorige week de enorme explosie in Beirut, die vele mensen doodde en een stad verwoestte die de afgelopen vijftig jaar al zeer vertrouwd is geraakt met wat verwoesting inhoudt. De publieke woede en onmacht richten zich op alle politici en hoge ambtenaren, om het even wat hun etnisch-religieuze achtergrond is.

De politieke situatie in Israёl is ook verre van stabiel. Al maandenlang demonstreren duizenden mensen elke zaterdagavond, en soms ook door de week, bij kruisingen, op bruggen, maar met name bij het huis van de premier in Jeruzalem. Men protesteert tegen het onbegrijpelijke, ineffectieve corona-beleid en de stuurloosheid van de regering. Maar in tegenstelling tot Libanon zijn de boosheid en frustratie van de demonstranten hier niet alleen tegen de regering in zijn geheel gericht, maar richten ze zich daarnaast specifiek op één persoon: de premier. Het enige waar het hem om lijkt te gaan zijn de drie rechtszaken die tegen hem lopen (hij wordt verdacht van omkoping, fraude en misbruik van vertrouwen). In de drie maanden sinds de regering aantrad zijn de ministers en Knesset-leden van de coalitiepartijen drukker geweest met onderling bekvechten dan met het bestrijden van Corona, het heropstarten van de economie, of regeren in het algemeen. Bibi geeft geen enkele leiding, hij lijkt te regeren via goedkope sneers op Twitter en Facebook, en aan te sturen op nieuwe verkiezingen. Commentatoren zijn ervan overtuigd dat Netanyahu, zodra hij op basis van de peilingen de tijd rijp acht, de regering zal doen vallen en nieuwe verkiezingen zal uitschrijven. Met name de professionaliteit van de Minister van Justitie (van Blauw-Wit), die het in tegenstelling tot zijn voorgangster en potentiёle opvolgster voor de rechterlijke macht opneemt, stoort hem. De werkelijke zorgen van veel mensen zijn wel het laatste wat de premier momenteel boeit, en duizenden Israёliёrs maken hun afkeur daarover luidkeels duidelijk en zichtbaar.

Libanon en Israёl zijn buurlanden die sterk van elkaar verschillen. Toch hebben ze meer gemeen dan hun beider inwoners zouden willen toegeven. In beide landen speelt religie een sleutelrol, ook en vooral in de politiek. Hetzelfde geldt voor etnische scheidslijnen. In beide landen benutten politici de etnisch-religieuze spanningen en verschillen voor hun eigen gewin, en voor dat van hun families, en van de groepering of gemeenschap waartoe ze behoren. Dit verklaart grotendeels waarom corruptie zo welig tiert in Israёl en Libanon. Triest – en ironisch – genoeg is een geweldig maar onbenut potentieel de grootste gemene deler tussen de twee landen. Zonder de interne en externe conflicten, en ondanks de afwezigheid van enorme natuurlijke rijkdommen (op wat Israёlisch gas na, een rijkdom die ook merendeels verkwanseld lijkt te worden), zouden Libanon en Israёl in elk opzicht een licht voor alle volken in de regio kunnen zijn. In plaats daarvan hoort Israёl, om maar aan te geven hoe absurd de situatie is, binnen de OECD tot de landen met de hoogste armoedecijfers en de grootste inkomensverschillen. Israёl is nog geen ‘failed state’ zoals Libanon, maar de regering in Jeruzalem faalt al jarenlang. Beide landen kunnen en verdienen veel beter. Niet voor niets verlaten veel jonge hoogopgeleide Libanezen en Israёliёrs hun geboorteland, vaak voorgoed.

Israёliёrs zijn meestal niet bang uitgevallen, maar de grootste angst van veel van hen is om voor frayer (sukkel, iemand die over zich heen laat lopen) te worden versleten. Toch ken ik geen land waar procentueel zoveel frayers te vinden zijn als Israёl. Israёliёrs klagen graag over de idioot hoge kosten van levensonderhoud en de corruptie, maar als ze de kans krijgen om de hoofdschuldigen voor die problemen af te straffen, belonen ze hen wederom. Mede daardoor is er ook al jarenlang geen geloofwaardige oppositie meer. De politieke verhoudingen in Israёl zijn heel constant en stabiel, dat maakt het regeren paradoxaal genoeg nu juist zo moeilijk, en de kans op noodzakelijke veranderingen miniem. In principe kan Bibi ieder half jaar verkiezingen houden en steeds weer een krappe meerderheidscoalitie samenstellen en daarmee doorsukkelen. Alhoewel ik de indruk heb dat de Libanezen minder frayers zijn dan de Israёliёrs, is hun politieke situatie niet rechtvaardiger en minder ingewikkeld of star dan die van Israёl, integendeel. De regering in Beiroet is nu gevallen, maar de politieke verhoudingen – deels bij wet vastgelegd – zijn daar alleen nog maar precairder dan hier. In het ‘Zwitserland van het Midden-Oosten’ is de kans op daadwerkelijke veranderingen ten goede binnen afzienbare tijd zo mogelijk nog kleiner dan bij ons. Sommige van de zeer diverse problemen die deze twee landen teisteren zijn hardnekkiger dan welk virus dan ook. Hulp, maar vooral belangstelling, steun en advies van buitenaf blijven van vitaal belang, maar uiteindelijk zullen echte oplossingen toch door de mensen in Libanon en Israёl zelf gewenst, aangedragen en gerealiseerd moeten worden. Tot die tijd wil ik u slechts vragen om, in een parafrase op Psalm 122:6, te bidden voor de vrede van Jeruzalem én van Beiroet.


Wednesday, July 29, 2020

Artikel in het Friesch Dagblad: Maak racisme zichtbaar

Het volgende artikel staat vandaag in het Friesch Dagblad. Als u in Friesland woont, koop de krant, of nog beter, neem een abonnement.

Maak racisme zichtbaar

Bert de Bruin

Na de wrede dood van George Floyd gingen demonstranten wereldwijd de strijd aan met monumenten van mannen die banden hadden met racisme, kolonialisme en/of de slavenhandel. Tegendemonstranten begonnen de beelden van diezelfde mannen (ik vraag me af of er vergelijkbare monumenten voor vrouwen zijn) te vereren, en hun (mis)daden als het summum van onze westerse beschaving te prijzen. Alhoewel ik veel van de motieven van de moderne beeldenstormers onderschrijf, denk ik dat er meer duurzame en effectieve manieren zijn om een land met de minder fraaie kanten van zijn geschiedenis te confronteren en om van die geschiedenis te leren.

Als historicus en leraar ben ik geen fan van het vergelijken – of het gelijkstellen – van slavernij met de Holocaust. Het zijn de meest extreme voorbeelden van waar racisme toe kan leiden, en ze vullen vele hartverscheurende bladzijden in de wereldgeschiedenis. Toch ben ik ervan overtuigd dat we die twee misdaden tegen de mens(elijk)heid als aparte hoofdstukken van die geschiedenis moeten bestuderen en herinneren, elk met zijn eigen miljoenen slachtoffers en overlevenden, zijn eigen gruwelijke karakteristieken, zijn eigen talrijke vormen van wreedheid en geweld, oorzaken en gevolgen. Wel geloof ik dat de erfgenamen van de slachtoffers van die twee misdaden veel met elkaar kunnen delen en van elkaar kunnen leren. Hieronder volgt een voorbeeld van zo’n les, vanuit een Joods perspectief.

Eén van de meest indrukwekkende en succesvolle herinneringsprojekten van de Holocaust is dat van de Stolpersteine, struikelstenen. Deze stenen – betonnen blokjes met een bronzen plaatje waarop de namen van individuele slachtoffers van de Nazivervolging en -moord staan, plus hun geboortejaar, de datum van hun deportatie, en de plek waar ze werden vermoord – worden geplaatst in de stoep naast de huizen waar die mannen, vrouwen en kinderen voor of tijdens de Tweede Wereldoorlog woonden. Ze zijn in heel Europa te vinden. Vaak ‘adopteren’ plaatselijke scholen één of meer stenen, en leerlingen doen historisch onderzoek naar de slachtoffers en hun gezinnen. Zo krijgen die slachtoffers een naam, en vaak ook een gezicht. Ook zijn er overal in Europa monumenten, gedenkstenen en -platen die laten zien waar Joodse en andere slachtoffers van de Nazis gevangen gehouden, vernederd, gemarteld en vermoord werden. Al deze gedenktekens dienen als plaatsen voor studie, reflectie en herinnering. Zolang zij er zijn kunnen de inwoners van Europa het kwaad dat in hun midden geschiedde niet ontkennen of negeren, en hebben zij de gelegenheid om met dat deel van hun geschiedenis om te gaan en ervan te leren. Er zijn ook enigszins controversiёle symbolen van antisemitisme. Zo is er al jarenlang een discussie gaande in Duitsland en andere landen over antisemitische beeldhouwwerken die in de façades van sommige kerken zijn ingemetseld. Het meest beroemde voorbeeld daarvan bevindt zich in de muur van de kerk in Wittemberg waar Maarten Luther in 1517 zijn stellingen aan de deur nagelde: je kunt duidelijk een ‘Judensau’ zien, een zeug met Joden die aan haar uiers zuigen en een rabbijn die haar achterwerk nauwkeurig bestudeert. Volgens sommigen verdienen zulke overblijfselen van een schandelijk verleden geen plek in een moderne maatschappij. Anderen – waaronder ikzelf – zouden graag zien dat dergelijke ‘kunst’werken op hun originele plaats blijven, als blijvende herinneringen aan dat verleden, en als waarschuwingen voor het heden en de toekomst. Natuurlijk, elk van die herinneringstekens moet duidelijk gemarkeerd worden, en voorzien van de juiste uitleg over zijn historische context, oorzaken en gevolgen. Hen weghalen en in een museum tentoonstellen zou het echter onmogelijk maken om te laten zien hoe ‘gewoon’ antisemitisme was, en hoe centraal de rol was die antisemitisme speelde in het dagelijkse en maatschappelijke leven.

De wens om racisme en slavernij uit te bannen is natuurlijk prijzenswaardig en volkomen gerechtvaardigd. En sommige symbolen van die twee – zoals de vlag van de Confederatie, de zuidelijke staten tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog – horen in geen enkele openbare ruimte thuis anno 2020, of later. Desondanks denk ik niet dat we racisme, slavernij, en kolonialisme doen verdwijnen als we de symbolen en beelden daarvan vernielen of weghalen. Je kunt geschiedenis niet photoshoppen. Het is fout en contraproductief om slavernij, de Holocaust en andere vormen van racisme en kwaad uit te wissen alsof ze er niet zijn en nooit waren. Ze moeten openlijk worden aangeduid en veroordeeld, onze kinderen en toekomstige generaties moeten leren wat hun oorzaken zijn en waar ze toe leiden. Daarom zou ik graag een universeel kenmerk zien dat kan worden gebruikt om plekken, standbeelden en symbolen (aan) te duiden die met racisme, slavernij en soortgelijke foute delen van het verleden verband houden. Zo worden racistische en andere schaduwrijke kanten van de geschiedenis duidelijker zichtbaar. Ook is het zaak om manieren te vinden om de herinnering aan de slachtoffers van slavernij waar mogelijk te vereeuwigen, misschien door gebruik te maken van iets soortgelijks als de Stolpersteine, maar dan natuurlijk in een ietwat andere, originele vorm. Als we die slachtoffers werkelijk willen eren, en als we mensen willen beschermen tegen vooroordelen en rassenhaat nu en in de toekomst, moeten we hun lijden en hun kwelgeesten niet wegmoffelen. Integendeel, het beste wat we kunnen doen is de symbolen en daders tentoon te stellen, te verklaren en openlijk aan te klagen, en namen en gezichten te geven aan hun slachtoffers.

Bert de Bruin is historicus, leraar Engels en columnist voor deze krant. Dit artikel is een vertaalde bewerking van een Engels origineel dat onlangs in The Pantagraph (Bloomington-Normal, Illinois) werd gepubliceerd.


Sunday, July 26, 2020

Op-ed Article in The Pantagraph: Make Racism Visible, Like the Holocaust

Today the following op-ed article appeared in The Pantagraph, a newspaper published in Bloomington-Normal (IL).


Make Racism Visible, Like the Holocaust

Bert de Bruin

Maybe, instead of making symbols of racism disappear, we should focus on making them more visible. In this context we can learn from the way the Holocaust is taught and dealt with.

After the cruel death of George Floyd, we have seen demonstrators all over the world damage or pull down statues of men who profited from, or were otherwise connected to, racism, colonialism and the slave trade. Sadly enough, some counter-demonstrators are convinced that the best way to honor and protect 'their own' heritage is by hugging the statues of those same men (are there any similar statues of women?) and by praising their deeds and misdeeds. While I subscribe to most of the motives of the modern-day iconoclasts, I think that there are better, more effective and durable ways to force countries and societies to confront their past and learn from it.

As a historian and educator, I do not favor comparing – or equating – slavery with the Holocaust. These historical phenomena have many things in common, they are two of the most extreme examples of what racism is about and can lead to, and they fill some of the most heartbreaking pages in world history. Still, I believe we must study and remember them as separate chapters of that history, each with its millions of victims, survivors and their descendants, its own terrible characteristics, levels of cruelty, causes and results. Having said that, I do think that the descendants of these two monstrous crimes against humanity have a lot to share with and learn from each other.

One of the most impressive and successful Holocaust memorial projects consists of installing so-called stumbling stones, Stolpersteine. These stones – conrete cubes with a brass plate mentioning the names of individual victims of Nazi persecution and extermination, plus the years of their birth, deportation and death – are placed in the pavement near places where those men, women and children used to live before or during World War Two. All over Europe, you can see those stones, and they are great educational tools. Often, local schools 'adopt' one or more stones, and students do research on the victims and their families. Throughout the continent, monuments have been erected, and memorial plaques point out locations where various phases of the Holocaust took place. Sites where Jewish and other victims lived, were imprisoned, tortured and murdered have been preserved or reconstructed as places for study, reflection and remembrance. As long as those stones, monuments, plaques, and sites are there, Europeans cannot and will not deny or ignore the evil that was perpetrated there, and they have the opportunity to deal with and learn from that part of their history.

While few argue against the establishment and preservation of such Holocaust memorials, other symbols of antisemitism and the persecution of Jews are still at the center of heated public and academic discourses. Right now, there is a discussion in Germany and other countries about antisemitic sculptures that can be found on the façade of some churches, the most famous of them being the church in Wittemberg, where Martin Luther started the Reformation. On one of the church's walls you can clearly see a 'Judensau', a female pig that has Jews suckling from its teats and a rabbi studying its rear end. While some activists claim that such remnants of a heinous past have no place in modern times, others (including myself) would like to keep those stones and sculpltures in their original place, as reminders of that past and as warnings for the present and future. Of course, every such reminder must be clearly marked and provided with a proper explanation of its historical context, its evil character, causes and consequences. Something similar goes for the antisemitism of famous composers and other artists. I don’t see any reason why we should not listen to the music of someone like Richard Wagner, as long as we are aware that in addition to beautiful music he also created some of the most despicable antisemitic writings in history.

The desire to erase racism and slavery, is of course praiseworthy and totally justified. And yes, some symbols – such as the Confederate flag – have no place in any public space in the 21st century and beyond. Nevertheless, we won't abolish racism, slavery, colonialism and colonialist thinking if we erase its history, its symbols and the statues of some of its main perpetrators. History should not be photoshopped. It is wrong and counterproductive to brush away slavery, the Holocaust and other forms of racism and evil as if they are not and never were there. They should be pointed out and be condemned in the open, their roots and effects must be taught to our children and to future generations. That is why I suggest that a universal type of marking is designed that can be used to signalize sites, statues and symbols linked to racism, slavery and other evil parts of the past. Such signs should provide information, including the historical context. That way, racist and other shadowy sides of history will become more clearly visible. Also, we should find more ways to immortalize the victims of slavery, maybe by using something similar to the Stolpersteine. If we want to truly honor and vindicate the victims, and to protect human beings from falling victim to bigotry and hatred in the present and future, the best thing we can do is to preserve, display, explain and denounce the symbols and perpetrators of racism and slavery, and to give names and faces to their victims.

Bert de Bruin (Yonathan Bar-On) is a historian and a columnist for the Dutch daily Friesch Dagblad. He teaches at the Leo Baeck Education Center in Haifa, Israel. In 2019 he took part in the Friends Forever International program in Bloomington-Normal, in cooperation with local Rotary clubs.

Wednesday, July 01, 2020

Article: "In die donker gang..."


The following article was published on 21.6.20  in The Pantagraph.

"In the dark hall there is a light that shines"

While many thousands took to the streets all over the world to express their anger, grief and frustration, following the cruel death of an American man, and while others – as usual – took advantage of the unrest and the chaos, in East-Jerusalem a 32-year-old autistic Palestinian man was killed by two Israeli policemen, after a short pursuit in the alleyways of the Old City. I cannot stop thinking about the last moments in the lives of George Floyd and Iyad Hallaq. Mr. Floyd's last living minutes have been witnessed by millions, all over the world. Of Iyad Hallaq's death we have no video or audio recordings. In an article in the Israeli newspaper Haaretz, Rogel Alpher, father of an adult son with special needs, precisely and grippingly described the despair and confusion that Iyad must have felt in the last moments of his life, not knowing what those two armed men wanted from him.  Thinking of George and Iyad, I was reminded of a song by the Dutch singer-songwriter Joop Visser about the death of Hans Kok, a squatter who, only 23 years old, died in a police cell in Amsterdam in 1985. Although the official report concluded that he died of "a combination of alcohol, medicine, pneumonia and abandonment", his friends ascribed his death to police violence. Visser's biting lyrics claim that "they killed Kok, under the leadership of Van Thijn (the mayor of Amsterdam". In the last verse, the song describes how Kok, right before he died, "realized that he really never had much of a chance". Unfortunately, too many people don't really get much of a chance in life. That has been true always and everywhere. As Alon Sapir pointed out, also in Haaretz, there is one important difference between Hans Kok, George Floyd and Iyad Hallaq: the latter was not a citizen anywhere, for him there was no constitution that should have protected him – in principle or in theory – against police violence, whether arbitrary or intended.
There is no lack of dismal, sometimes even depressing news these days. Every now and then, out of a physical need for escapism and to preserve my sanity, I seek refuge in uplifting, hopeful, beautiful things, online or elsewhere. By chance – or not: when I studied in a yeshiva (a religious school for men) my rabbi taught me that the Hebrew word for coincidence (mikreh) contains exactly the same letters as Rak MeHaShem (only from God) – on Tuesday I came across an amazing video on YouTube. It was uploaded by the choir of Stellenbosch University, South Africa. Conducted by André van der Merwe, the students had recorded 'Die Donker' (the dark, based on two different songs) right before the outbreak of COVID19 in their country, and then they all filmed themselves singing the song at home during lockdown. This video carries an enormously powerful message: in these often dark times a large, highly diverse group of young South-African men and women, none of whom has experienced official Apartheid and who are all equal (I wish this was as self-evident for everyone as it is for me when I write this down), sings a lovely song, full of hope, in Afrikaans, the language that 'gave' us Apartheid. When I found the original lyrics of the song (Afrikaans is very similar to Dutch, my mothertongue, and it sounds beautiful to my ears), I knew that its first line, " In die donker gang is ‘n lig wat skyn", written by Christopher Torr, would be the title of this article.
The following morning, 11th grade students of mine presented a number of protest songs, as part of a class project, 'Songs of Protest, Resistance and War'. I had started that project long before the beginning of the corona crisis here in Israel. It was based on a playlist that I had prepared and shared with my students via Spotify, to which they added many songs of their own choice. Each group of students had chosen several songs, which deal with a wide range of problems/conflicts, and they were asked to present the songs and explain the historical and cultural context of each song. By chance – once again – one of the songs discussed in the first presentation was Sam Cooke's 'A Change is Gonna Come'. Cooke's words paraphrased something I heard earlier this week: injustice and darkness never reign forever, anywhere. Anybody who faces injustice or lives in darkness can draw strength and hope from that message.

Bert de Bruin (Yonathan Bar-On) is a historian and an English teacher in Haifa, Israel. He writes a weekly column for the Dutch weekly Friesch Dagblad. This article is based on his latest column.

References to material mentioned in the article:
·         Joop Visser's song 'In een auto': https://www.ouvirmusica.com.br/joop-visser/1149853/
·         Stellenbosch University Choir, 'Die Donker': https://www.youtube.com/watch?v=eAUVbUl24eM
·         'Die gang', song by Laurika Rauch: https://laurikarauch.com/die-gang-liedjie/
·         Sam Cooke, 'A Change is Gonna Come': https://en.wikipedia.org/wiki/A_Change_Is_Gonna_Come



Friday, May 11, 2018

Artikel in het Friesch Dagblad

Het volgende opinieartikel (althans, een eerdere versie ervan, door een misverstandje kon deze ietwwat verbeterde versie niet meer mee) stond vorige week in de 70-jaar-Israel bijlage van het Friesch Dagblad. Daarnaast zijn er de afgelopen twee weken vier door mij gemaakte interviews in de krant verschenen: met een politiek actieve leerling van mijn school, met een vriend van mij uit Beit Jalla, met MK rabbijn Yehuda Glick, en met de rabba (een vrouwelijke rabbijn) van onze gemeente.



De honing en de angel

Het 70-jarige bestaan van de staat Israёl is een mooie gelegenheid om blijk te geven van dankbaarheid, vreugde en trots. Tegelijkertijd is ook een zekere bezorgdheid op zijn plaats.

Eén van de redenen waarom ik al van Israёl hield lang voordat ik er heen ging, is 's lands rijke traditie van liedjes en gedichten. Naomi Shemer (1930-2004) was één van de belangrijkste Israёlische liedjesschrijvers. Haar werk is in vrijwel elke Hebreeuwse Best of… verzameling te vinden. Lu Yehi (de Israёlische variant op Let It Be), Yerushalim Shel Zahav (Jeruzalem van goud), Al Kol Ele (Over dit alles), het zijn zomaar drie illustraties uit een prachtig, uitgebreid oeuvre. In Al Kol Ele richt de zanger(es) zich tot God, en vraagt Hem over ons te waken: “Over dit al / Houd alstublieft voor mij de wacht, mijn goede God / Over de honing en de angel / Over het bittere en over het zoete”. De metafoor van de honing en de angel leek mij een mooie insteek voor een persoonlijke overpeinzing bij 70 jaar Israёl.

De angel en het bittere

De feestelijke ceremonie en show die de festiviteiten van de zeventigste Yom Ha’Atsma’ut (Onafhankelijkheidsdag) openden, bevatten enkele van de elementen die veel Israёliёrs en vrienden van Israёl al lange tijd zorgen baren. Aan de ceremonie ging een wekenlange machtsstrijd vooraf, tussen enerzijds Yuli Edelstein – de voorzitter van de Knesset, het Israёlische parlement – en anderzijds premier Netanyahu en zijn trouwste en meest luidkeelse volgelinge, minister van sport en cultuur Miri Regev, die verantwoordelijk is voor de feestelijkheden rond Israёls zeventigste verjaardag. Van oudsher is de voorzitter van de Knesset de gastheer bij de officiёle ceremonie op Onafhankelijkheidsdag. Die persoon vertegenwoordigt immers de consensus en de democratische waarden van het land. De premier en de president zijn te gast op het feest, maar ze houden volgens het gebruikelijke protocol geen toespraken. Netanyahu voerde twintig jaar geleden als eerste minister-president het woord bij de ceremonie, en stond erop dat dit jaar wederom te doen. Edelstein had gedreigd niet te komen als Bibi zou spreken, maar er werd een compromis bereikt: de premier zou een korte gelukwens uitspreken. Dit werd een politieke speech van ruim een kwartier. Volgens sommige commentatoren was het niets anders dan een prime-time verkiezingstoespraak. Yuli Edelstein is een dappere, zachtaardige en hoogst beschaafde man. Hij behoorde in de jaren 70 en 80 tot de ‘Gevangenen van Zion’, de zogenaamde refuseniks, Joodse activisten die in de voormalige Soviet Unie voor het recht op emigratie naar Israёl pleitten. Net als vele anderen werd hij daarom in de Goelag gevangengezet. De Knessetvoorzitter, zelf lid van de Likoed, gaf na afloop van de plechtigheid voor de camera toe dat zijn vertrouwen door Regev en Netanyahu was geschonden. Wat een demonstratie van eenheid, gedeelde waarden en verdraagzaamheid had moeten zijn, werd uiteindelijk een controversiёel evenement, een soortement verjaarspartijtje van Bibi en Miri. Ronny Daniel, een ervaren militair analist voor één van de nieuwszenders, en niet bepaald uitgesproken links, noemde de ceremonie – volgens hem uiterst belangrijk en symbolisch, omdat het de overgang van herdenking naar viering symboliseert – roekeloos. Hij stelde dat we van een democratie in een koninkrijk zijn veranderd, en dat Netanyahu ons als onderdanen behandelt. Dit is typerend voor iets wat veel Israëliërs verontrust. Vroeger – in het Israёl dat mij altijd gefascineerd heeft – draaide alles hier voornamelijk om het collectief. Dat was niet ideaal, en vele fouten werden ook toen gemaakt. Maar het algemeen belang en het gemeenschapsgevoel lijken inmiddels soms te hebben plaatsgemaakt voor zelfverrijking en -verheerlijking. In plaats van consensus en solidariteit heersen daardoor nu meer dan ooit tevoren verdeeldheid en polarisatie.

Een tweede element schitterde juist door afwezigheid bij de feestelijkheden: de Arabische bevolking van Israёl. In het ceremoniële deel, waarbij twaalf eminente burgers (plus dit jaar de premier) toortsen ontstaken, was er nog ruimte voor de Druzische spirituele leider Sjeik Mowafak Tarif. In de show daarna – waarin hoofdstukken uit de geschiedenis van het Joodse volk werden uitgebeeld, met een nadruk op de immigratie in de vorige eeuw – ontbraken Arabische Israёliёrs echter geheel. De enige verwijzing naar de Arabische cultuur, taal of bevolking die ik kon ontdekken was een schoolbord in een klas waarin Joodse immigranten uit Arabische landen (d.w.z. acteurs die die immigranten uitbeeldden) Hebreeuwse les kregen. Op dat bord stond in het Arabisch ’Ard ’Isra’il (het Land Israёl) geschreven. Dat de Palestijnen niet voor het feestje waren uitgenodigd kan ik begrijpen. Het moest immers natuurlijk wel leuk en gezellig blijven, en niemand wilde aan de ‘olifant in de kamer’ worden herinnerd. Maar dat ongeveer een vijfde deel van onze eigen bevolking volkomen genegeerd werd is natuurlijk niet goed te praten. En dan vonden velen het nog ongepast, onbegrijpelijk en ondankbaar dat ten zuiden van Haifa enkele duizenden Arabische Israёliёrs in plaats van Onafhankelijkheidsdag Yaum al-Nakba (dag van de catastrophe) ‘vierden’.

Israёl staat vaak alleen. Er is al zeventig jaar lang geen gebrek aan landen en wereldburgers die Israёl het liefst zouden zien verdwijnen. En zo’n gebrek zal er ook in de toekomst niet zijn. Gelukkig zijn er ook velen die het land steunen. Jammer genoeg heeft Israёl thans ook een flink aantal vrienden bij wier vriendschap je vraagtekens kunt zetten. Donald Trump, om maar een voorbeeld te noemen, mag dan luidkeels zijn vriendschap betuigen, zijn Syrië-beleid laat zien dat Israël tegenover Rusland en Iran tachles (per saldo) niet op hem hoeft te rekenen. Dit doet het ergste vrezen voor toekomstige confrontaties met die twee formidabele tegenstanders. Israёl is hieraan medeschuldig. Bij de meeste kritiek die richting Jeruzalem wordt geuit, schermen regeringswoordvoerders al gauw haast automatisch met het a-woord of z-woord: antisemitisme danwel (Joodse) zelfhaat. Dit gebeurt ook als de critici hun sporen als vrienden van Israёl ruimschoots verdiend hebben. Tezelfdertijd wordt zelfs het meest onbeduidende land dat laat doorschemeren dat het overweegt zijn ambassade naar Jeruzalem te verhuizen, door de regering als allerbeste vriend omarmd. Steun voor een verenigd Jeruzalem (en daarmee ontkenning van de de facto verdeeldheid van de stad, en van haar potentieel als centrum voor vrede en verzoening) is voor de regering Netanyahu feitelijk de lakmoestest voor vriend- en vijandschap geworden, meer dan daadwerkelijke bijstand en medewerking.

Andere zorgwekkende elementen in de Israёlische maatschappij en politiek vandaag de dag laat ik maar buiten beschouwing. Corruptie, racisme, de kloof tussen arm en rijk, onderdrukking van de Palestijnen, de buitenproportionele macht van de ultra-orthodoxe partijen, pogingen om andersdenkenden de mond te snoeren en de invloed van het Hooggerechtshof (dikwijls de laatste toevlucht voor minderheden in dit land) te beknotten, het zijn maar een paar voorbeelden van negatieve ontwikkelingen die weliswaar niet onder deze regering begonnen maar die zij zeker niet gestopt, ja zelfs menigmaal aangewakkerd heeft. De laatste jaren is er een immer groeiende groep vrienden van Israёl die zich, samen met kritische Zionistische Israёliёrs in het land zelf, om al die redenen afvragen waar Israёl naar toe gaat, en hoe het verder moet en kan. Dat Natalie Portman, een in Jeruzalem geboren Amerikaans-Israёlische actrice die altijd haar steun voor haar vaderland heeft uitgesproken, onlangs weigerde naar Israёl te komen om de zeer prestigieuze Genesis-prijs in ontvangst te nemen spreekt boekdelen. Mevrouw Portman voelde zich ongemakkelijk door recente gebeurtenissen bij de grens met Gaza (waarbij tientallen Palestijnse slachtoffers vielen) en wilde niet de schijn wekken dat ze door haar aanwezigheid Netanyahu – één van de sprekers bij de prijsuitreiking – steunde. Dat deze ontegenzeggelijke vriendin van Israёl door Miri Regev werd afgeschilderd als een noitoire Israёl-haatster kwam niet als een verrassing. Evenmin als de oproep, door een vanwege wangedrag tijdelijk geschorst Knessetlid (en partijgenoot van Regev en Netanyahu), om Natalie Portman haar Israёlische paspoort te ontnemen.

De zoete honing

Ondanks alle zorgen en kritiek zijn er ook en vooral veel redenen voor dankbaarheid, trots en vreugde. Het is bijna letterlijk ongelooflijk hoeveel hier in zeventig jaar bereikt is, zeker als je nagaat in wat voor situatie het Joodse volk zich in 1948 bevond. De oude Zionistische slogan (“Een land zonder volk voor een volk zonder land”) is inmiddels achterhaald, we weten nu allemaal dat hier ook voor 1948 én voor de komst van de Joodse immigranten vanaf het einde van de 19e eeuw mensen woonden. Van de inwoners van het laat-19e eeuwse Ottomaanse Palestina was zo'n 85% moslim, 10% christen, en 5% van de bevolking was (vooral religieus) Joods. Maar de Joodse immigranten die hier sindsdien naar toe zijn gekomen – en hun nazaten –  hebben onloochenbaar diverse revoluties teweeggebracht. Of je het nu hebt over gezondheidszorg, landbouw, watermanagement, technologie in het algemeen of IT in het bijzonder, Israёlische wetenschappers en ondernemers (waaronder vanzelfsprekend ook Arabische Israëliërs) hebben op diverse gebieden de wereld verbeterd. We kunnen ons in menig opzicht met de meest ontwikkelde landen ter wereld meten. Bovendien is en blijft het land ondanks alles een naar omstandigheden redelijk functionerende democratie. Zeker als je het in de regionale context plaatst, al vind ik dat meestal een bezwaarlijk argument. Ik wil niet met Iran, Syriё, Egypte etc. worden vergeleken. Maar toch. Wat betreft persvrijheid en rechten voor religieuze minderheden en voor de LHBT gemeenschap, kan het misschien nog beter maar ongetwijfeld ook veel slechter. Ook is de kwaliteit van leven hier erg hoog, Israëliërs weten hoe je van het leven kunt genieten.

Als ik op mijn eigen tijd in Israёl (ruim de helft van mijn leven, 37% van zijn bestaan) terugkijk, betreft mijn grootste vreugde en dankbaarheid de vele goede vrienden die ik de afgelopen 26 jaar heb gemaakt. Daarmee bedoel ik zowel mijn Israёlische vrienden als de Duitse, Nederlandse, Amerikaanse en andere buitenlandse vrienden van Israёl die ik heb ontmoet. Zoals ik al eerder in deze krant schreef zijn Israёlische vrienden vaak de beste vrienden die je je kunt wensen. Al mijn vrienden hier zijn hartelijk, warm en gastvrij. Ik weet dat ik zonodig op hen kan vertrouwen en terugvallen. Wat me evenwel nog meer dan alles ontroert en verbaast is de vriendschap voor Israёl die ik onder buitenlandse vrienden, kennissen en collega’s tegenkom. Die vriendschap komt deels – ik herinner me dat nog uit mijn jeugd, en zie dat ook in reacties op mijn schrijfsels – voort uit liefde voor het Joodse volk als volk Gods, en uit schuldgevoelens over de Holocaust. Maar veel van onze vrienden zien Israёl ook nog immer – los van de Bijbel en de Tweede Wereldoorlog – als een teken van hoop, en als een baken van democratie en vooruitgang. Het is van levensbelang  voor Israёl (én indirect ook voor de Palestijnen) dat we die hoop en dat vertrouwen niet beschamen.

Over het zoete en het bittere

Dat ik in deze beschouwing veel meer ruimte en specifieke aandacht besteed aan de angel dan aan de honing, komt vooral doordat ik het belangrijker en zinvoller vind om dingen te verbeteren dan om onszelf op de borst te slaan. Mijn protestantse achtergrond speelt hierbij wellicht een rol. Daarnaast maak ik me – zoals gezegd niet als enige – steeds meer zorgen om het karakter en de toekomst van dit land. Israël wordt misschien wel Joodser (Joods in de zin van orthodox religieus) maar niet echt democratischer, integendeel. De uitspraak van de Minister van Justitie, Ayelet Shaked (een seculier lid van de overwegend orthodoxe partij Het Joodse Huis, what's in a name), dat "Israël Joods zal blijven, zelfs als dat ten koste gaat van mensenrechten" was geen nonchalante verspreking. Volgens mij laat dit zien dat Israël, ondanks zijn overduidelijke innerlijke kracht en regionale overwicht, nog steeds bang en onzeker is. Die angst is deels gerechtvaardigd maar soms ook sterk overtrokken, en politici – met Netanyahu als absolute meester – maken er grif misbruik van. Het doel van het Zionisme is altijd geweest om de Joden "een vrij volk in ons land" te laten worden, zoals in het volkslied Hatikvah (De Hoop) staat geschreven. Zeventig jaar zijn helaas niet genoeg geweest om dat te bereiken, en niet alleen maar vanwege externe factoren waarover we nauwelijks of geen invloed hebben. Dat is waarom ik – als Zionist, als Jood, en als vader van drie prachtige, trotse Israëlische kinderen – niet alleen blij en trots ben, maar ook bezorgd en zelfs enigszins verdrietig.

 Er zijn diverse liedjes van Naomi Shemer waaruit ik kan citeren om deze reflectie af te sluiten. Als ik heel cynisch was en alle illusies had opgegeven, zou ik de titel HaHagiga Nigmeret (Het feest is afgelopen) kunnen gebruiken, maar ik heb ondanks al mijn bedenkingen, ergernissen en zorgen hoop en vertrouwen op een goede afloop. Het lied Mahar (Morgen) bevat de mooie woorden “Morgen, wanneer het leger zijn uniform uittrekt / Zal ons hart in de houding staan / Daarna zal een ieder met zijn eigen handen bouwen / Wat hij vandaag droomt”, maar het lijkt me bij de huidige stand van zaken iets te optimistisch en onwerkelijk om te dromen van een Israёl dat geen leger meer nodig heeft. Mijn kinderen en kleinkinderen zullen vrijwel zeker nog in dienst moeten, iets waar ik overigens geheel vrede mee heb. Ik kies dus nogmaals voor Al Kol Ele. Dit lied, als een gebed geschreven, is tegelijkertijd realistisch, rust- en hoopgevend: “Mijn God, bewaar dit huis […] / Voor verdriet, voor plotselinge angst / En voor oorlog […] / Alstublieft, houd voor mij de wacht over dit al / En over mijn geliefden / Over de rust, over het gehuil / En over dit lied”. Amen.


Monday, July 24, 2017

Artikel in het Friesch Dagblad

Het volgende stuk staat vandaag in het Friesch Dagblad. Mijn column viert daar trouwens deze week zijn verjaardag, al weer twee maanden verschijnt hij iedere vrijdag op de opiniepagina van de krant.

De Bibilebontse Berg
Bert de Bruin
Het is weer eens goed mis in Jeruzalem. De terroristen die onlangs twee politieagenten vermoordden hebben hun zin (dat wil zeggen, de zin van degenen die hen stuurden danwel ïnspireerden) gekregen. Terreur – in de zin van: het zaaien van angst en onrust door middel van gericht grof geweld – werkt, dat blijkt maar weer. Niemand weet nog welk geweld een reactie waarop is, de kip en het ei zijn hier al lang niet meer herkenbaar. Feit is dat opnieuw diverse Israëlische en Palestijnse families om de dood van hun dierbaren rouwen, en dat de Heilige Stad, met daarin de Tempelberg en de Al-Aqsamoskee, wederom in het middelpunt der internationale belangstelling staat.
In de Israëlische media vallen twee hoofdthema’s te herkennen. Constant komt een Hebreeuwse uitdrukking voorbij die ik al eens eerder hier genoemd heb: soms is het beter om wijs te zijn dan gelijk te hebben. Natuurlijk was het plaatsen van metaaldetectors bij de ingang tot de Tempelberg een afgemeten, redelijke veiligheidsmaatregel. Maar zodra je ziet dat zo’n maatregel tot zulke spontane/gestuurde geweldsuitbarstingen leidt, moet je – ik citeer deskundigen van het leger en de Shin Beth, de binnenlandse veiligheidsdienst – je afvragen of die metaaldetectors het bloedvergieten wel waard zijn. Het besluit om ze te laten staan, en dat is het tweede hoofdthema, was een politiek besluit. Waar de veiligheidsdiensten rust en stabiliteit nastreven, is onrust voor sommige politici niet altijd een slechte zaak.
Meteen na de aanslag overlegde Nethanyshu wijselijk met de Palestijnse president, maar kort daarna maakte hij – op weg naar Parijs en Budapest – de beslissing om de metaaldetectors te plaatsen. Snel bleek dat het plaatsen van die poortjes voor veel woede en daarmee geweld onder Palestijnse demonstranten zorgde. Desondanks besloot Bibi de detectors te laten staan. Volgens veel deskundigen deed hij dit vanwege politieke druk vanuit de rechtervleugel binnen zijn toch al rechtse coalitie. Hij wilde niet als pragmatisch en daarmee toegeeflijk worden gezien, dat is immers de grootst denkbare schande en zonde in deze regio, ook wanneer het de enige redelijke optie is.
Tegelijkertijd komt het Nethanyahu niet erg slecht uit dat al ruim een week vrijwel geen grote koppen meer worden gewijd aan de diverse corruptieschandalen waarin hij en/of zijn vertrouwelingen en vrienden een rol spelen. Die affaires worden hier voor de ‘overzichtelijkheid’ aangeduid als de zaken 1000 (sigaren en champagne van buitenlandse vrienden), 2000 (overleg met een kranteneigenaar over meer positieve berichtgeving), 3000 (de aanschaf van Duitse onderzeeboten) en 4000 (vriendschapsbanden tussen Bibi, destijds minister van communicatie, en een grootaandeelhouder van het grootste telecombedrijf in Israël). Zijn vele buitenlandse reizen van de afgelopen maanden slaagden er niet in de media-aandacht van die schandalen af te leiden. Bibi lijkt het overigens buitengewoon goed te kunnen vinden met omstreden of ronduit dubieuze wereldleiders en regeringen. Dat hij nu juist in Boedapest tegen de EU tekeer ging is niet toevallig. Voor hem zijn China, Rusland, India, Polen en Hongarije (plus Egypte en Saoedi-Arabië) aantrekkelijker bondgenoten dan die stomvervelende Westeuropeanen met hun mensenrechten, of die verzwakte Amerikanen met hun onvoorspelbare president. Tja, wat betreft onbaatzuchtig en verantwoordelijk leiderschap zijn de Israëliërs vandaag de dag niet buitenmatig gezegend.
Iets soortgelijks geldt voor de Palestijnen. Ook zij verdienen leiders die niet alleen maar aan hun eigen belangen denken en hun eigen zakken willen vullen, die het lef hebben om moedige compromissen te sluiten, en die het politieke draagvlak hebben om zulke compromissen aan hun bevolking te verkopen. Helaas moeten zij het stellen met aan de ene kant Hamas, die al het geld en alle energie van Gaza in ‘verherbewapening’ voor de volgende oorlog tegen Israël steekt, en aan de andere kant Abu Mazen, die veelal door Israël genegeerd wordt maar er geen probleem mee heeft om – met Israëls hulp – over de rug van de mensen van Gaza (elektriciteits)rekeningen met Hamas te vereffenen.
Door gebrek aan Palestijns en Israëlisch leiderschap, en omdat aan beide kanten meerdere mensen belang hebben bij het voortduren van de status quo (lees: de huidige chaos en ellende), lijkt een oplossing zonder inmenging of druk van buitenaf ondenkbaar. Een derde partij, betrokken maar min of meer neutraal, is nodig om beide partijen naar de onderhandelingstafel te verleiden of te dwingen. Maar zo’n partij moet werkelijk bij zulke onderhandelingen betrokken willen zijn, én politieke en economische kracht hebben en uitstralen. Op dit moment is een bemiddelaar die aan al die criteria voldoet ver te zoeken. Donald Trump heeft haast nog meer juridische kopzorgen dan Bibi, en een krachtig, effectief en visionair buitenlands beleid is wel zo ongeveer het laatste waar deze Amerikaanse regering in geïnteresseerd is. Putin heeft zijn handen vol aan Syrië, de Palestijnen en Israël boeien hem nauwelijks. China heeft nooit een centrale rol in het conflict gespeeld, en ambieert dat ook niet. Wat overblijft is de Europese Unie. Zij heeft – door de nabijheid van het conflict en zijn randverschijnselen – direkt belang bij een oplossing, en ze heeft ook redelijk goede banden met alle betrokken partijen. Jammer genoeg is ook zij te veel met zichzelf en met andere dingen (Rusland, Amerika, Turkije, vluchtelingen) bezig om zich – weer eens – druk te maken om die lastige Israëliërs en Palestijnen. En dus pruttelt de vulkaan (per slot van rekening is dat een vuurspuwende berg) hier vrolijk verder.


Monday, May 08, 2017

Artikel in het Friesch Dagblad

Het volgende artikel stond afgelopen vrijdag in het Friesch Dagblad.
Als je alles herdenkt, herdenk je niets

Afgelopen dinsdag vierde Israël haar 69e Onafhankelijkheidsdag. Met de festiviteiten op Onafhankelijkheidsdag wordt ieder jaar de herdenkingsweek afgesloten die begint met de Holocaustgedenkdag en gevolgd wordt door de Gedenkdag voor de gevallenen in Israëls oorlogen en de slachtoffers van terreuracties, een dag voor Onafhankelijkheidsdag. De twee gedenkdagen zijn erg indrukwekkend en vormen een belangrijke schakel in de identiteitsvorming van de ondanks alles nog erg jonge staat. Nederland kan in dat opzicht iets van Israël leren.

Het lijkt soms wel alsof, sinds ik emigreerde, er in Nederland twee nieuwe discussietradities zijn bijgekomen. Vanaf september, wanneer de eerste pepernoten op de schappen liggen, tot december is daar steeds weer de discussie rond de vraag of Piet nu wel of niet zwart mag zijn. Daarnaast wordt keer op keer in april de vraag de nationale groep ingegooid wie we nu eigenlijk op 4 mei (moeten) herdenken. Toen ik – in de zeventiger en tachtiger jaren van de vorige eeuw – in Leerdam opgroeide, wist ik niet beter of de Dodenherdenking ging over Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Dat is waar op school en op t.v. alle aandacht naar uitging. Nu begrijp ik dat ook toen al op die dag de gevallenen van álle militaire conflicten vanaf mei 1940 officieel werden herdacht. Maar goed, de Tweede Wereldoorlog staat nog steeds grotendeels centraal, heb ik de indruk, afgaande op het televisieaanbod van gisteravond. En zo hoort het ook, zou ik haast zeggen.

Als je in Israël over ‘de’ oorlog spreekt, moet je meestal aangeven om welke oorlog het gaat. In de 25 jaar dat ik hier woon ben ik al één heuse oorlog ontvlucht, en ik kan alle militaire ‘operaties’ (voor de direkte betrokkenen aan Israëlische, Libanese en Palestijnse zijde waren dat oorlogen, punt uit) die ik hier heb meegemaakt nauwelijks nog uit elkaar halen of dateren. Alleen al waar het gaat om Libanon moet je duidelijk maken of je het over de Eerste (1982) of Tweede (2016) Libanonoorlog hebt. Toch is het op de nationale gedenkdag voor de gevallenen – een week na de gedenkdag voor de slachtoffers van de Holocaust – klaarhelder wie we gedenken: 23,544 gesneuvelde soldaten en 3,117 terreurslachtoffers. Joden, Moslims, Druzen, en Christenen. Bij de militaire slachtoffers worden ook soldaten meegeteld die door (verkeers)ongelukken, zelfmoord of anderszins tijdens hun diensttijd omkomen. Wie ooit gedurende die week in Israël is geweest weet dat de vijf minuten ‘stilte’ (twee minuten op Holocaustgedenkdag, één minuut op de avond voor de gedenkdag voor de gevallenen, plus twee minuten op de dag zelf; tijdens die minuten klinkt een luide sirene door het hele land) erg indrukwekkend zijn en vrijwel unaniem in acht worden genomen. Veel van de wonden aan Israëlische zijde (en onder de Palestijnen, maar dat is een heel andere narrative, die buiten de context van dit artikel valt) zijn dan ook nog erg vers. Toen ik zelf een gloednieuwe immigrant was, stond ik steevast met een brok in mijn keel stil, en nog steeds doen de ceremonies me wat. Met alle verdeeldheid die hier de laatste jaren heerst (en geloof me, die verdeeldheid is enorm), deze gedenkdagen én het leger zijn twee centrale elementen binnen de nationale consensus. De laatste jaren wordt er door een kleine groep een gezamenlijke Palestijns-Joods-Israëlische herdenking gehouden, volgens mij een mooi en waardevol gebaar, maar dat zal binnen afzienbare tijd geen mainstream event worden, zeker niet zolang vrede een illusie lijkt te blijven. Ironisch genoeg is bijvoorbeeld bij mij op school de aanwezigheid van Duitse scholieren en leraren bij de Holocaustgedenkdagceremonie overigens al wel gebruikelijk.

We mogen blij en dankbaar zijn dat we met ‘de’ oorlog in Nederland nog steeds WOII bedoelen. God zij dank heeft Nederland na 1945 geen bezetting of rechtstreeks oorlogsgeweld meer gekend. De oorlog van 1939/1940-1945 is en blijft een keerpunt in de (moderne) geschiedenis van Nederland, en van Europa. Het is nog immer een centraal referentiekader. Dit geldt ook voor andere landen in Europa. Je kunt Europa en het levensbelang van de Europese Unie voor Europese stabiliteit en welvaart niet begrijpen zonder een idee te hebben van wat de Tweede Wereldoorlog voor de wereld én voor Europa betekende en betekent. Je kunt lacherig doen over clichés (“Wie zijn verleden vergeet heeft geen toekomst”, en dergelijke), maar landen in Europa en elders zijn meer dan ooit op zoek naar hun identiteit, en naast een gemeenschappelijke taal is een minimaal historisch bewustzijn een minimumvoorwaarde voor zo’n identiteit. Kennis van die taal en een basiskennis van de nationale geschiedenis (en de daarmee verbonden waarden en symbolen, zoals het volkslied) kunnen immigranten ook toegang tot hun nieuwe vaderland verschaffen, en hen helpen om de barrière met ‘autochtonen’ te slechten. Dit laatste schrijf ik hier mede uit eigen ervaring. Door echter “steeds meer doden te herdenken” tijdens een grabbeltonachtige dodenherdenking maak je het herdenken voor iedereen moeilijker, zoniet onmogelijk. Als je alles herdenkt, herdenk je feitelijk niets en vergeet je uiteindelijk alles. En dat kan nooit de bedoeling van het herdenken zijn. Men kan de Dodenherdenking gebruiken om actuele conclusies te trekken en heel voorzichtig hedendaagse lessen te leren, maar dat dient los te staan van het herdenken zelf. En wat mij betreft – met alle pijn in mijn 'Nederlandse hart' – mag dan voortaan op 6 mei de Zwarte-Pietendiscussie alvast losbarsten.


Thursday, January 26, 2017

Tom Janssen on Trump's Inauguration

These brilliant cartoons I found on the website of Tom Janssen.



"Fake news..! This can't be true!!"


"Mirror, mirror on the wall..., who had the biggest inauguration of them all...?

De pers = The press

Tom Janssen over de Nederlandse politiek

Deze ijzersterke spotprenten vond ik op de website van Tom Janssen.





Saturday, January 14, 2017

Tom Janssen on Trump (and Putin, and Bibi, and Obama)

I found these two cartoons on the website of Tom Janssen.




Joep Bertrams on Trump & Putin

I found these two cartoons on the website of Joep Bertrams.

 Balance
Controle