Thursday, June 19, 2003

Gisteravond ben ik samen met mijn vrouw en mijn schoonmoeder naar een bruiloft gegaan. Efrat, de bruid, was ( en is nog steeds ) de jongste dochter van zeer goede vrienden van mijn schoonouders. Sinds onze bruiloft zeven jaar geleden zijn ze ook goede vrienden van ons. Omdat ze jaren geleden een aantal jaren in Nederland hebben gewoond in het kader van Yankele's werk ( hij is stadsplanner of iets in die richting ) begrijpen ze Nederlands en spreken ze het ook een beetje. Om die reden hadden we hen speciaal uitgenodigd voor de shabbat voor onze bruiloft, zodat ze mijn ouders, broer, zus en zwager een beetje tekst en uitleg konden geven, en hen sowieso een beetje op hun gemak konden laten voelen. Ook op de trouwdag zelf, een dag later, waren ze vanzelfsprekend aanwezig. Op alle belangrijke familiegebeurtenissen aan weerszijden gedurende de afgelopen zeven jaar hebben we elkaar ontmoet, en we hebben regelmatig telefonisch contact. Het zijn ontzettend hartelijke en warme mensen. Dat mijn schoonvader gisteren niet mee ging kwam overigens doordat zijn moeder vorig jaar augustus is overleden. Voor wie niet bekend is met joodse rouwgebruiken: bij het overlijden van naaste familieleden houdt men drie opeenvolgende periodes van rouw in acht, met aflopende intensiteit. De eerste is shiv'a ( zeven ) en duurt een week na de begrafenis, het volgende 'station' is shloshim ( dertig ) en loopt af op de dertigste dag na de begrafenis, en vervolgens is er een periode die aveloet ( rouw ) heet, die na twaalf Hebreeuwse maanden eindigt. Gedurende de aveloet periode wordt men geacht geen feestelijke bijeenkomsten waar muziek wordt gespeeld of gedraaid bij te wonen, en geen theatervoorstellingen of concerten te bezoeken. Alhoewel een groot deel van de Israeli's zich niet aan ( al ) de voorschriften van het jodendom houdt, volgen de meeste mensen toch wel in mindere of meerdere mate de rouwgebruiken. Zo gaat mijn schoonvader al bijna een jaar iedere morgen naar de synagoge om kaddish ( een van de oudste gebeden in de joodse liturgie, gaat terug tot de periode van de Tweede Tempel. In het in het Aramees opgestelde gebed wordt G'd geprezen, het is in feite een verklaring van de verheven grootheid van G'd, waarin ook om verlossing wordt gevraagd ) te zeggen. Binnenkort zal hij daar waarschijnlijk mee ophouden, of in ieder geval zijn synagogebezoek drastisch verminderen. De bruiloft vond plaats in een soort boomgaard in de buurt van Caesarea, waar de ouders van Asa, de bruidegom, wonen. De mooi aangeklede boomgaard/tuin maakt deel uit van kibbutz Gan Shmuel. Veel kibbutzim hebben tegenwoordig een deel van hun terrein voor dergelijke gelegenheden ingericht of omgebouwd. Wie wel eens op een bruiloft in Israel is geweest kent de ( in mijn - Nederlandse - ogen soms ietwat of zelfs erg overdreven ) overvloed aan eten, drinken, aankleding. Er bestaat hier een complete huwelijksindustrie, met catering, bruiloftszalen en -tuinen, bruidssalonnen, allerlei vormen van entertainment, etc. etc. Natuurlijk zijn al die dingen ook in Nederland te vinden, maar de omvang ( en de relatieve omzet, neem ik aan ) van het geheel is niet te vergelijken. Op de grootste bruiloft die ik me uit Nederland kan herinneren waren misschien honderd mensen aanwezig. In Israel zou dat bij wijze van spreken een intiem familiediner kunnen zijn. Gisteren telden we rond de veertig tafels van tien personen, wat volgens mij middelgroot is. Zelf hadden wij destijds rond de 500 gasten. Het grappige is dat je op een bruiloft, een brith ( besnijdenisceremonie en -feest ), bar/bat-mitzvah of begrafenis bijna altijd wel mensen tegenkomt die je kent, zonder ooit geweten te hebben dat je allebei banden met bruid of bruidegom had ( Zie Verbal Jam, Bij de Jordaan, onder "Joodse bruiloft" ). Met name mijn vrouw ontmoet bijna altijd wel iemand tegen uit het leger of uit de kibbutz-jeugdbeweging. Zo ook gisteren. Oh ja, ook tijdens de prijsuiteiking in Yad Vashem ( zie 2 juni ) kwam ze iemand uit het leger tegen. Hij was daar namens een van de families die geld voor de prijzen beschikbaar hadden gesteld. In Israel vallen de huwelijksceremonie ( choepa ), de receptie en het diner samen, wat deels het grote aantal gasten verklaart: in Nederland nodigt men sommige mensen bijvoorbeeld alleen voor de receptie uit, terwijl hier iedereen die uitgenodigd is het hele pakket krijgt. Een andere verklaring is het feit dat vrijwel iedereen wordt uitgenodigd die ook maar een verre band met de bruid of bruidegom of ( nog meer ) met de ouders van hen heeft. Naast vrienden en vriendinnen en naaste en verre familieleden zijn niet alleen collega's, ( voormalige ) klasgenoten, buren en zakenrelaties van de partij, maar ook ( in ons geval ) de manicuriste en schoonheidsspecialiste van de moeder van de bruid en een aantal vage kennissen. De gigantische kosten worden meestal gedeeld door de ouders van beide kanten. Het meest gebruikelijke kado is een envelop met inhoud, in de vorm van een cheque of papiergeld. Normaal gesproken is er eerst een receptie, waarbij de ouders van het bruidspaar de gasten begroeten, soms met maar vaak zonder het bruidspaar zelf. Daarna komt het paar binnen en vindt de choepa plaats. Dan wordt er gedanst, gegeten, nog meer gedanst, en 'gemingled' door het versgetrouwde paar en hun ouders. Gisteren was de volgorde omgekeerd. Eerst werden de gasten verwelkomd, daarna werd er gegeten, waarna de choepa plaatsvond. Tenslotte werd er gedanst, en tijdens het dansen werd het dessert geserveerd, dat uit verschillende soorten fruit ( watermeloen, meloen e.d. ), taart, koffie en thee bestond. Tegen die tijd gingen de eerste gasten al weer naar huis. De choepa werd geleid door een fantastische rabbijn. Asa en Efrat hebben elkaar leren kennen tijdens hun studie aan het Technion, de vooraanstaande technische universiteit hier in Haifa. Een van de professoren daar is ook rabbijn, en hij zou hen trouwen. Omdat hij op het laatste moment verhinderd was stuurde hij zijn schoonzoon, die maar net iets ouder leek te zijn dan het bruidspaar zelf. Beide rabbijnen zijn verbonden aan Tzohar ( window, aperture, skylight ), een prachtige organisatie van orthodox-joodse mensen die seculiere joden een kans gunnen om de religieuze kant van hun joods zijn in te vullen zoals zij dat willen, binnen de mogelijkheden die het orthodoxe jodendom biedt. Aan de choepa gisteren kon je zien dat het orthodoxe jodendom - in tegenstelling tot wat veel niet-religieuze joden denken en wat een groot deel van vertegenwoordigers van de orthodoxe en ultra-orthodoxe joden lijkt uit te stralen - niet star en statisch hoeft te zijn. De rabbijn legde elke fase van de ceremonie uit, en de bruid - die normaal gesproken geen actieve rol speelt - kreeg de gelegenheid om een soort liefdesgelofte af te leggen. Het breken van een glas door de bruidegom aan het einde van de choepa symboliseert de verwoesting van de tempel. De meeste mensen weten dat de bedoeling daarvan is dat we ons er van bewust zijn dat we elke vreugde met verdriet verbinden, dat geen vreugde compleet kan zijn zolang de Tempel niet herbouwd is, etc. etc. Deze rabbijn gaf naast deze uitleg nog een prachtig mooie interpretatie, die ik gisteren voor het eerst hoorde. Hij sprak over de integrale verbinding tussen verdriet en vreugde, maar ook tussen verleden en heden, en tussen alle vorige generaties joden en de huidige. Daarbij noemde hij de namen van die (over)grootouders van beide kanten die al overleden waren en zei dat ook zij in onze vreugde deelden. Het eten was trouwens heerlijk. Je kon bij een groot aantal buffets allerlei soorten vlees, vis, salades, aardappels, rijst, pasta., brood enz. krijgen. Obers en serveersters kwamen langs om frisdranken en - voor wie dat wilde - bier en sterke dranken te brengen. Rond half elf, na de heerlijke taart, de watermeloen ( favoriet bij mijn echtgenote ) en de perfecte dubbele espresso ( voor mij ) gingen wij naar huis. Ilanit, een zeer betrouwbare babysitter ( een gediplomeerd kleuterleidster die in het kinderdagverlijf van onze zoon werkt ) had op onze kinderen gepast, hen in bad gedaan, eten gegeven en in bed gestopt. ( Na het schrijven van deze zin zie ik dat hij grammaticaal niet helemaal kosher is: 'hen' vervult eerst de functie van accusativus/lijdend voorwerp, dan van dativus/meewerkend voorwerp, en tenslotte weer van acc. Laat niemand zeggen dat ik een wijsneus ben. ). Om half een gingen we naar bed, om vanmorgen weer - als iedere morgen - om zes uur op te staan.