Wednesday, April 07, 2010

Terrorisme is mensenwerk

Het volgende artikel staat vandaag in het Reformatorisch Dagblad.
Terrorisme is mensenwerk
Na de aanslagen in de Moskouse metro (nog voor de aanslagen in Dagestan) noemde Ruslands president Medvedev de plegers en planners ervan ‘beesten’ die ‘vernietigd moeten worden’. Vladimir Poetin betitelde bij een bezoek aan Nederland in 2005 de (Kaukasisch-islamistische) tegenstanders van Rusland als beesten in menselijke gedaante. Dergelijke associaties tussen terroristen en dieren worden wel vaker gemaakt, niet alleen in de Russische context. Ik ga hier niet vragen wat internationale media zouden zeggen als een westerse bewindsman dergelijke taal gebruikten. Ook ga ik niet in op de insinuering dat beesten blijkbaar niets beter dan vernietiging verdienen. Wel wil ik benadrukken dat het fout en gevaarlijk is, en oneerlijk tegenover dieren, om Tsjetsjeense, Afghaanse, Spaanse, Palestijnse en andere terroristen hun mens-zijn te ontnemen. Voor zover ik weet doen dieren andere dieren geen pijn enkel en alleen teneinde hen bang te maken en hun daglijkse leven te verstoren. Dat is waar terroristen op aansturen: angst en chaos. Islamistische terroristen zoeken en vinden hun inspiratie in een mengsel van nationalisme en geloof, twee elementen die volgens mij niet in het dierenrijk voorkomen. Alhoewel het onvergelijkbare grootheden betreft (historische vergelijkingen zijn altijd problematisch), is het relevant om op te merken dat ook zij die de gruwelen van het Derde Rijk bedachten en uitvoerden vaak monsters en beesten zijn genoemd. Door mega-moordenaars als onmenselijk te beschouwen proberen we onbegrijpelijke misdaden te bevatten: dergelijke wreedheden zijn zo buitengewoon qua aard en omvang, en zij die hen begingen en begaan zijn zo ver verwijderd van het beeld dat wij van mensen hebben, dat we hen en hun daden simpelweg uniek en onvoorstelbaar noemen. Hierdoor kunnen we met ons dagelijkse leven verder. Echter, juist bij afschuwelijke en uitzonderlijk grote misdaden moeten we proberen de misdadigers te doorgronden. Niet alleen om een historisch zo juist mogelijk beeld van die mensen en hun wandaden te schetsen, maar ook omdat we het verschuldigd zijn aan de slachtoffers, en omdat het ons heel misschien zou kunnen helpen om dergelijke daden in de toekomst te voorkomen of in een vroeg stadium te stoppen. De meest menselijke reactie op terreur is wellicht een roep om wraak. De vernietigende geestdrift van mensen als Bin Laden lijkt irrationeel te zijn, en een oer-reactie daarop is haast niet meer dan logisch. Toch moeten we niet denken dat iets onlogisch is wanneer het tegen ons eigen gevoel voor logica indruist. In de onontkoombare, compromisloze strijd tegen terreur moeten we het uiterste doen om de denkwereld en motieven van de terroristen te verstaan. We moeten hen zien als de mensen die ze zijn, en hen als zodanig bestrijden. Islamisten en andere hedendaagse religieuze zeloten worden gevoed door een combinatie van vernielzuchtig nihilisme, haat, en gedegenereerde interpretaties van religie en nationalisme. Sommige wereldleiders – George W. Bush was daar een voorbeeld van, en ook Nethanyahu lijkt tot die ‘school’ te behoren – stellen tegenover dat nihilisme een totaal negatief non-beleid: ons wordt keer op keer verteld dat wij en de rest van de beschaafde wereld een gemeenschappelijke vijand hebben, en dat die vijand vernietigd moet worden. Zelden of nooit vertellen zulke leiders ons wat voor soort wereld zij ons denken te kunnen bieden na de beloofde overwinning op het kwaad. Weliswaar moet de indruk worden vermeden dat de pseudo-motieven van terreurleiders serieus worden genomen, maar het is kortzichtig om te geloven dat terrorisme slechts met militaire middelen verslagen kan worden. In hun oorlog tegen de terreur moeten het Westen en zijn globale bondgenoten een duidelijke, positieve boodschap de wereld insturen. Niet alleen als een verleidelijk en overtuigend tegenwicht tegen het misanthropische wereldbeeld dat Bin Laden c.s. ons voorschotelen, maar ook als een alternatief voor de negatieve en hopeloze visie van onze eigen ultra-nationalisten en religieuze fanatici. Mensen die zich verdrukt, vernederd en achtergelaten voelen – in Tsjetsjenië, de Westoever, Gaza, Irak, maar ook elders in de wereld – moeten worden overtuigd dat ze een reële kans hebben op een beter, welvarender, vrijer en meer-belovend leven, en dat het Westen hen kan en wil helpen om dat perspectief te verwezenlijken. Alleen als we er in slagen om hun vertrouwen te winnen, en om hen en hun kinderen werkelijk te doen geloven dat het zinvol is een uitzichtloos maar vertrouwd wereldbeeld in te ruilen voor het uitzicht op een onzekere maar hoopvolle toekomst, zal de belangrijkste voedingsbodem voor terrorisme verdwijnen. Om daarin te slagen moeten wij, als burgers en kiezers in het Westen, aan onze leiders duidelijk maken dat we niet alleen willen weten tegen wie we vechten, maar ook waarvoor: niets verdrijft de 'krachten van de duisternis' beter dan de 'krachten van het licht'. Het is aan Barack Obama en al zijn westerse collega's om ons te zeggen hoe zij denken onze toekomst in te kleuren.

No comments: