Het is lang geleden dat er in Israël zoveel eensgezindheid was als in de aanloop naar vorige week dinsdag, toen de door Palestijnse terroristen ontvoerde Israëlische soldaat Gilad Shalit na 1941 dagen gevangenschap naar huis terugkeerde. Een overgrote meerderheid van de Israëlische bevolking steunde de beslissing van de regering Nethanyahu om 'in ruil voor' Shalits vrijheid 1027 Palestijnse gevangenen – volgens Hamas samen verantwoordelijk voor ruim 550 Israëlische doden – vrij te laten. Eén van de belangrijkste rabbijnen vergeleek de terugkeer van de inmiddels 25-jarige jongeman zowaar met de wederopstanding uit de dood. Noam Shalit zei dat zijn zoon als het ware opnieuw geboren was.
Onder het motto van woorden uit het boek Jeremia – (31: 16 – 17): God's belofte aan Rachel dat haar kinderen "uit des vijands land" en "tot hun landpale" zullen wederkomen – heeft een grote groep mensen zich jarenlang ingezet voor de terugkeer van Gilad Shalit. Onder de activisten bevonden zich religieuze en seculiere Israëliërs, Joden en Arabieren, volwassenen en kinderen. Vele duizenden brieven zijn er de afgelopen jaren door Israëlische scholieren aan Gilad geschreven, niet minder balonnen en tekeningen zijn door Israëlische kleuters opgelaten en getekend. Eén van de favoriete boeken van onze achtjarige zoon, die drie was toen Gilad Shalit werd ontvoerd, is een speciale, geïllustreerde uitgave van een verhaal dat Gilad jaren geleden op school schreef. Ik kan me uit de bijna twintig jaar dat ik in Israël woon geen groter gevoel van consensus herinneren, of het moet de afschuw zijn over de moord op premier Rabin in 1995.
Dat wil natuurlijk niet zeggen dat er geen kritiek en tegengeluiden te horen waren. Vooral de nabestaanden van slachtoffers van sommige van de vrijgelaten hebben protesten laten horen en tevergeefs geprobeerd om de 'deal' juridisch te blokkeren. Een belangrijke rol in die protesten werd gespeeld door de familie Schijveschuurder, van Nederlandse komaf, nabestaanden van Mordechai (43), Tzira (41), Ra'aya (14), Avraham Yitzhak (4) en Hemda (2) Schijveschuurder, die tien jaar geleden bij een aanslag op een pizza restaurant in Jeruzalem werden vermoord. Dochters Lea (11) en Chaya (8) raakten bij de aanslag gewond. In de Israëlische media hoorden en zagen we vooral de zoons Meir en Shvuel. In deze krant stond een ontroerend, zeer ingetogen interview met de oudste zoon, Ben Zion.
Naast het gevoel van consensus zal mij vooral het gevoel van hoop en optimisme bijblijven, een gevoel dat het land bijna een week lang in zijn greep leek te hebben. De uitgesproken kritische journalist Gideon Levy (Haaretz) schreef dat de vrijlating van Shalit een korte onderbreking vormde van de 'dans der wanhoop' waarin Israël zich al een tijd bevindt. Vergeten waren heel even de kritiek op het socio-economische beleid van de regering, de internationale isolatie van Israël, de Iraanse dreiging (al werd gesuggereerd dat die dreiging een rol heeft gespeeld bij de timing van de overeenkomst tussen Israël en Hamas), en wat al de Arabische winter wordt genoemd. De langverwachte thuiskomst van Gilad Shalit beheerste anderhalve week lang de krantekoppen en nieuwsuitzendingen. Doordat het schoolvakantie was (Grote Verzoendag, Loofhuttenfeest en Vreugde der Wet) werd er vorige week dinsdag door nog meer Israëli's televisie gekeken dan bij andere historische gebeurtenissen. Wij deden 's morgens om zes uur – toen de uitzendingen begonnen – ook de televisie aan, en hebben urenlang zitten kijken. Er was zelfs ruimte voor een vrolijke noot. Eén van de verslaggevers zei dat de verhoudingen met Turkije blijkbaar weer hersteld waren: de flessen water die door de woordvoerder van het Israëlische leger aan journalisten werden uitgereikt waren 'made in Turkey'.
Ik heb de indruk dat de feestelijke thuiskomst van de Palestijnse gevangenen minder media-aandacht kreeg dan bij vorige gevallen waarbij gevangenen werden 'geruild'. Ehud Yaari, één van de belangrijkste Israëlische deskundigen wat de Arabische wereld betreft, trok mijn aandacht met iets wat ik nergens anders hoorde of las. Hij zei dat het publiek bij de grote bijeenkomst in Gaza de overwinningstoespraken van Hamas-vertegenwoordigers tamelijk koel in ontvangst nam. Volgens Yaari lieten de mensen in Gaza zich heus geen knollen voor citroenen verkopen. Nog één interessante anekdote. Yossi Sarid, een linkse ex-politicus en columnist voor Haaretz, werd gevraagd of hij Nethanyahu's besluit om de 'deal' te sluiten een dappere beslissing vond. Hij antwoordde dat een politieke leider pas dapper genoemd kan worden als hij een beslissing durft te nemen waarvan hij denkt dat ze juist is en het landsbelang dient, maar die indruist tegen wat wij het gesundenes Volksempfinden zouden noemen. Het was binnen de Palestijns-Israëlische context, en gezien meneer Sarids constante kritiek op Israëls nederzettingenbeleid en pleidooi voor een vredesovereenkomst met de Palestijnen, niet moeilijk om te raden op wat voor soort beslissing hij daarmee zinspeelde.
