Thursday, January 31, 2013

Artikel: Verkiezingsuitslag



Het volgende artikel stond eerder deze week in het Friesch Dagblad.


Een niet geheel hopeloze toekomst


Bij de afgelopen Israëlische verkiezingscampagne leken angst en onverschilligheid de boventoon te voeren bij de meeste partijen. Bij de uitslag, vorige week dinsdagavond, werd duidelijk dat een aanzienlijk deel van het Israëlische electoraat zich desondanks niet gek heeft laten maken. De grootste bangmaker (Kracht voor Israël, een extreem-rechtse splinterpartij) haalde de kiesdrempel niet, en de gecombineerde lijst van Likoed en Israël Ons Huis – met slogans als "Een sterke premier – Een sterk Israël" en "De golf van illegalen stoppen" – verloor een kwart van zijn kiezers van vier jaar geleden. Veel van die stemmen zijn waarschijnlijk naar Naftali Bennett's Het Joodse Huis, gegaan, een religieus-zionistische partij die een minder negatieve campagne voerde dan de meeste andere rechtse partijen, al was die campagne exclusief op de Joods-Israëlische meerderheid gericht. De helft van de kiezers koos voor partijen die niet de meest natuurlijke coalitiepartners van Binyamin Netanyahu zijn. Oftewel, zoals Jon Stewart in zijn DailyShow zo mooi duidelijk maakte, minstens 50% van de Israëliërs vindt blijkbaar – net als Barack Obama en veel anderen buiten Israël – dat 'Bibi' (wiens afgelopen regeringsperiode vooral gekenmerkt werd door verslechterde verhoudingen met de Palestijnen en met de internationale gemeenschap) niet echt "awesome" (geweldig) is.

De grote winnaar dit jaar, die met 19 zetels in één klap de op één na grootste werd, was een nieuwe partij, Yesh Atid (Er is een toekomst), opgericht en geleid door Yair Lapid, een jonge schrijver-journalist-presentator, wiens vader een vooraanstaand journalist en seculier politicus was. Al in 2010 werd gespeculeerd dat Lapid jr. politieke ambities had. Na de demonstraties voor "sociale rechtvaardigheid", in de zomer van 2011, begon hij langzaam maar zeker steun te werven, voornamelijk via zijn Facebook pagina. Zijn programma richtte zich met name op wat hij de middenklasse noemde.

De belangrijkste vernieuwing bij Yesh Atid is dat geen van haar kandidaten ooit parlementslid was. Ook is het opvallend dat er onder hen geen generaal te vinden was. De enige 'veiligheidsdeskundigen' op de lijst zijn een voormalig hoofd van de binnenlandse veiligheidsdienst en een voormalig hoofd van de politie in Jeruzalem. Verreweg de meeste Knesset-leden van Lapid's partij hebben hun sporen verdiend in de lokale politiek, de journalistiek, sociaal-culturele organisaties, en het onderwijs. Acht van hen zijn vrouw.

Een blik op de programmapunten van Yesh Atid geeft ons een indruk van wat veel Israëlische kiezers dezer dagen het meeste bezighoudt. Hét speerpunt van de campagne van Lapid was gelijke rechten en plichten. Tot nu toe kregen ultra-orthodoxe Joden uitkeringen, subsidies, schoolbudgetten, en deels vrijstelling van dienstplicht, in ruil voor steun van hun vertegenwoordigers in de Knesset aan de diverse coalities. Sinds de 'sociale revolutie' van 2011 (waarvan het effect tot vorige week nauwelijks gevoeld werd) hebben diverse politici dat verschijnsel aangevallen. Lapid maakte er een hoofdpunt van, waarbij ook sociale dienstplicht voor Arabische Israëliërs ter sprake kwam. Daarnaast richt zijn partij zich op andere binnenlandse veranderingen en verbeteringen: in de zorg, het onderwijs, het openbaar vervoer, betaalbare woonruimte voor jonge gezinnen, de strijd tegen corruptie en bureaucratie, en het kiessysteem. Buitenlands beleid – wat in Israël vooral staat voor de verhoudingen met de Palestijnen – speelde ook bij Yesh Atid tweede viool, al heeft Lapid gezegd dat vernieuwde onderhandelingen met de Palestijnen een voorwaarde zijn voor zijn deelname aan de komende coalitie.

Op papier is er een droomcoalitie mogelijk. Netanyahu (31 zetels) zou samen met Yesh Atid (19), de Arbeidspartij (15), Tzippi Livni's Hatnuah (De beweging, 6) en Kadimah (2) een bijna revolutionaire regering kunnen vormen. Zo'n regering zou verregaande veranderingen in het onderwijs en op sociaal en economisch terrein kunnen bewerkstelligen, eindelijk weer eens serieus met de Palestijnse Autoriteit kunnen gaan onderhandelen, en Israëls internationale isolement kunnen doorbreken. Met wat goede wil zou ook Shas (11, ultra-orthodox) bij zo'n regering betrokken kunnen worden, en hoogstwaarschijnlijk zouden linkse en Arabische partijen (Meretz, Hadash, Balad, de Verenigde Arabische Lijst, samen goed voor 17 zetels) haar beleid op veel belangrijke punten steunen.

Het is echter zo goed als uitgesloten dat zo'n kamerbrede regering er zal komen. Afgezien van Netanyahu's eigen passie voor de status quo, zou zeker de helft van de Likoed achterban (en hun vertegenwoordigers in de Knesset) Netanyahu als premier van zo'n regering het leven zuur maken. Daarnaast hebben politici – ook hier, links én rechts – nu eenmaal de neiging om grotere belangen aan persoonlijke voorkeuren en belangen op te offeren, dus het opperen van een dergelijke coalitie en medewerking van alle partijen zijn niet vanzelfsprekend. Belangrijker is echter dat, om zo'n ongehoorde coalitie bij elkaar te smeden én te houden, 'Bibi' meer een staatsman dan een politieke overlevingsspecialist zou moeten zijn. Helaas heeft hij tot nu toe in zijn politieke carrière nimmer overtuigend bewezen dat hij over heuse moed, werkelijke vernieuwingsdrang, en andere kwaliteiten van een staatsman – à la Begin, Sadat, Rabin – beschikt. Waardoor we vrijwel zeker weer met een conservatieve of vlees-noch-vis regering opgescheept worden, en de kans dat dingen werkelijk gaan veranderen – dat wil zeggen, ten goede – microscopisch klein blijft. Maar we blijven hopen.

1 comment:

rami said...

Met Begin zou iBibi nog vergeleken willen worden, maar Sadat en Rabin zijn beiden vermoord, dus kans van 2 op 3 dat Bibi hetzelfde lot zou kunnen ondergaan.