Wednesday, September 25, 2013

Leren van Poetin, Erdogan, en Rohani


Het volgende artikel stond gisteren in het Friesch Dagblad.


Al ruim twee jaar woedt de burgeroorlog in Syrië. Af en toe kwam er een (verdwaalde?) granaat Israëls kant op, en Israëlische ziekenhuizen en veldhospitaals hebben al vele tientallen Syriërs (kinderen en andere burgerslachtoffers, maar ook gewonde strijders) behandeld, maar voor de rest volgen wij de gebeurtenissen en ontwikkelingen hier net als u in Nederland via de televisie en het internet, alleen met iets meer belangstelling. Toen er sprake was van een mogelijke luchtaanval op Syrische doelen keken wij weer even of onze gasmaskers nog in orde waren en of we genoeg water en andere noodvoorzieningen in huis hadden, en luisterden we net iets aandachtiger dan anders naar het nieuws en naar overvliegende vliegtuigen.

Van deze kant van de grens bezien lijkt de crisis weer redelijk bezworen, al houden we onze 'bunker' in huis paraat. Ik kan niet zeggen of een aanval gerechtvaardigd of zinvol was, of Assad beter of slechter is dan de diverse alternatieven, en waar de arme Syrische burgers het meest mee gebaat zouden zijn (er zijn zoveel soorten hel). Wel is het overduidelijk dat die rotoorlog die hemelsbreed nog geen 100 kilometer van ons huis vandaan woedt nog verre van afgelopen is, dat het Syrische volk verdeeld is en nog veel ellende tegemoet kan zien, en dat de laatste crisis rond hun land vooral verliezers kent. Met één belangrijke uitzondering: Vladimir Poetin.

De Russische president heeft wederom bewezen dat hij meer dan één vinger in de regionale pap heeft. Terwijl de Verenigde Naties, diverse Europese landen en de Europese Unie, Obama en de Verenigde Staten serieuze imago-averij hebben opgelopen, hebben Rusland en Poetin juist punten gescoord, en hun positie in het Nabije en Midden-Oosten versterkt. Ooit, heel even – onder Jeltsin, en diens Minister van Buitenlandse Zaken Andrei Kozirev, die een lakei van het Westen werd genoemd – was Ruslands rol vooral positief en bemiddelend. Sindsdien, en helemaal onder Poetin, bestaat die rol wederom vooral uit militaire, economische en diplomatieke steun aan en samenwerking met regimes als die in Teheran en Damascus. Aan de Palestijnse zaak bewijst Moskou slechts lippendienst; daadwerkelijke Russische steun aan de Palestijnen komt niet in de buurt van Westerse hulp aan en investeringen in de Westoever en Gaza.

Met zijn briljante manoeuvres hielp Poetin één van de grootste schurken in het aan schurken zo rijke Midden-Oosten uit de brand en hield hij hem (met Amerikaanse en andere hulp, en tot opluchting van velen) in het zadel. Ironisch genoeg werd Ruslands president hierbij internationaal haast als een vredesstichter geprezen. Dat was bijna net zo ironisch als het feit dat een 'held van het vrije woord' als Edward Snowden nu juist politiek asiel zocht en verkreeg in een land dat de vrije meningsuiting van niet-hetero's onmogelijk heeft gemaakt, dat een jaar geleden twee jonge vrouwen tot serieuze gevangenisstraffen veroordeelde vanwege het kwetsen van religieus-nationalistische gevoelens, en dat tijdens de wereldwijde rellen rond de Deense spotprenten feitelijk de kant van de islamisten koos. Net als met Syrië heeft het er in het geval Snowden alle schijn van dat Poetin bovenal Amerika een hak – of voor schut – wilde zetten. Zijn beleid legt zijn land strategisch en economisch geen windeieren.

Israëls verhoudingen met Poetins Rusland zijn ietwat schizofreen. Enerzijds is het Kremlin de belangrijkste bondgenoot van Israëls grootste vijanden en stemt het vrijwel altijd 'tegen Israël' in internationale fora. Anderzijds is Russisch de tweede of derde taal in Israël, werkt Israël op militair gebied ook samen met Russische bedrijven, en lijken sommige Israëlische leiders ervan overtuigd dat Poetin het beste voor heeft met de Joodse staat. Avigdor Lieberman (dezer dagen 'slechts' voorzitter van de buitenlandcommissie van de Knesset, zijn positie als Minister van Buitenlandse Zaken moest hij tijdelijk opgeven omdat er een corruptieproces tegen hem loopt) wordt algemeen gezien als een bewonderaar van Poetin. Liebermans beleid lijkt echter tot nu toe niet te hebben geleid tot een heuse verdieping van de Israëlisch-Russische verhoudingen.

Het Midden-Oosten kent momenteel vier centrale regionale grootmachten. Saoedi-Arabië en de Golfstaten, Turkije, Iran, en Israël. De drie belangrijkste hiervan zijn niet Arabisch. Van alle vier voeren Turkije en Iran – beide in nauwe samenwerking met Rusland – het meest dynamische en proactieve buitenlandse beleid. Israël lijkt in dat opzicht vooral de kat uit de boom te kijken, een tendens die de laatste jaren helaas de hoofdtoon van het Israëlische buitenlandbeleid lijkt te bepalen. In plaats van initiatieven te nemen en enigszins in te spelen op de veranderingen om ons heen, bestaat Jeruzalems openlijke koers vooral uit een halsstarrig nederzettingenbeleid (dat ons internationaal isoleert en onze oprechte bondgenoten van ons vervreemdt), de overtuiging dat de tijd in ons voordeel werkt, en het keer op keer geven van voorspelbare reacties. Een voorbeeld van het laatste. Het is te vroeg om Hassan Rohani als hoopgevende hervormer te zien en ervan uit te gaan dat Iraans nucleaire bedoelingen vredelievend zijn. Tegelijkertijd is het onjuist om – wat Israël sinds Rohanis verkiezing heeft gedaan – het wel degelijk andere geluid uit Teheran automatisch af te doen als volksverlakkerij, niet de moeite waard om naar te luisteren of op te reageren.

Israël zou van zijn eigen fouten, van Poetins cynische Realpolitik, en van het internationaal-diplomatieke succes van de andere twee niet-Arabische regionale grootmachten moeten leren en meer creativiteit en initiatief tonen, ook en vooral waar het de Palestijnen betreft. Alleen op die manier – en door meer de coöperatie en minder de confrontatie met Washington te zoeken – kan het die twee hoofdrolspelers en hun belangrijke bondgenoot in Moskou het hoofd bieden. Wie weet kunnen Israël en de Amerikanen zo zelfs tot een werkelijke modus vivendi met de as Moskou-Teheran-Ankara komen. Er zijn wel vreemdere dingen gebeurd hier.

No comments: