Thursday, July 24, 2014

Opinieartikel Friesch Dagblad

Het volgende artikel stond als het goed is gisteren in het Friesch Dagblad.

Lessen uit Sarajevo
Bert de Bruin

Het overgrote deel van deze zomermaand heb ik in Europa doorgebracht. De eerste week was ik met onze jongste zoon in Nederland, waar we vooral enkele van de prachtige musea die Nederland rijk is bezocht hebben. Voor een zevenjarige heeft hij een buitengewone belangstelling voor kunst. Hij wilde aan het einde van de week bij opa in Leerdam blijven, omdat hij Nederland zo leuk vond. En dat was nog voordat hij wist dat hij een paar dagen na thuiskomst na een luchtalarm de beveiligde kamer in ons huis moest opzoeken, samen met mijn vrouw en onze twee andere kinderen. De laatste drie konden zich nog goed de Tweede Libanonoorlog (2006) herinneren, toen we, na zes dagen in de ‘bunker’, voor vijf weken naar Nederland vluchtten.
De dag na onze thuiskomst vloog ik terug naar Europa, dit keer naar Wenen. Ik heb de afgelopen twee weken een lerarenseminar bijgewoond in Wenen, Zagreb, en Sarajevo. Al weer enkele jaren brengt Centropa, een in Wenen gebaseerde organisatie, ruim tachtig leraren uit twintig verschillende landen bij elkaar om ideeën op te doen en uit te wisselen voor gezamenlijke klasprojekten, gebaseerd op de door Centropa verzamelde levensverhalen van oudere Joden uit Midden en Oost Europa. Dit jaar waren Wenen en Sarajevo uitgekozen vanwege de honderdste herdenking van het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, een oorlog die de toon voor de hele vorige eeuw zette, en waarvan de invloed tot vandaag de dag gevoeld kan worden. Zelf heb ik twee projekten opgezet waarbij leerlingen - door middel van Centropa-videos over Joodse kinderen die Europa ontvluchtten in 1938-1939 en over de Bosnische oorlog en de liefdadigheidsorganisatie van de Joodse gemeenschap in Sarajevo die Joden, moslims en christenen tijdens die oorlog hielp overleven – zich in de situatie van vluchtelingen inleven, en leren hoe essentieel de strijd voor mensenrechten is.
Aanvankelijk dacht ik eraan om meteen terug naar Israël te vliegen, maar al snel bleek dat de raketbeschietingen richting Haifa en het noorden ‘slechts’ incidenten waren, en dat Libanon en Hezbollah niet in een escalatie geïnteresseerd waren. Mijn vrouw stelde me gerust en zei dat in Haifa en het noorden van Israël het leven gewoon doorging. Wel hebben zij en de kinderen de afgelopen twee weken bij mijn schoonmoeder gelogeerd, om toch vooral bij elkaar te zijn. Je weet maar nooit tenslotte. Ik voelde me schuldig – vanwege mijn gezin, maar nog meer omdat ik wist dat de mensen in het zuiden van Israël en de omgeving van Tel Aviv doormaakten wat ons in 2006 na een week onze biezen deed pakken, en dat de arme mensen in Gaza het nóg beroerder hadden – maar ben uiteindelijk toch met Centropa in Wenen gebleven, en via Zagreb naar Bosnië-Herzegovina gereisd. Wel volgde ik bezorgd de ontwikkelingen in Israël en Gaza, via Whatsapp en diverse nieuws-apps.
Het lerarenseminar was een zeer leerzame ervaring. Naast alle workshops en andere activiteiten waren het meest indrukwekkend eigenlijk vooral de ontmoetingen tussen collega’s uit het voormalige Joegoslaviê. De oorlog in Bosnië en de massamoord in Srebrenica kwamen meermaals ter sprake. De wonden van die oorlog zijn nog heel vers en zichtbaar, en de emoties liepen dan ook soms hoog op. Toch waren de gesprekken en discussies altijd respectvol, en werd er veel omhelsd en gekust. Over een aantal dingen waren alle leraren het eens. Elke oorlog kent naast daders en misdadigers vooral slachtoffers. Het is aan onze leiders om naar oplossingen te zoeken en het belang van hun burgers te dienen. En, niet minder belangrijk, de sleutel tot verwerking, verzoening en samenleven ligt in het onderwijs en de opvoeding, bij ons leraren en bij de ouders.
Op de dag dat ik van Sarajevo naar Wenen terug vloog werden de bijna 300 inzittenden van vlucht MH17 vermoord. Alhoewel alle details nog lang niet bekend zijn (en veel sporen die op mogelijke daders kunnen wijzen gewist lijken te worden), is het duidelijk dat zij het slachtoffer zijn geworden van gewetenloze misdadigers. Toch heb ik nog geen demonstratie gezien waarbij om maatregelen tegen de ‘separatisten’ en hun Russiche broodheer wordt geroepen. Wel waren er in diverse Europese steden demonstraties die niet zozeer solidariteit met de mensen in Gaza alswel de haat tegen Joden (en Israël) lieten zien en horen.  Men repte met geen woord over het feit dat Hamas er alles aan doet om burgerslachtoffers aan beide kanten te (laten) treffen.
Laten we nu eindelijk eens erkennen dat slachtoffers slachtoffers zijn, dat elk slachtoffer van politiek geweld en ethnische of religieuze haat ons medeleven en onze solidariteit verdient, dat het lijden van de één het lijden van de ander nooit kan rechtvaardigen, en dat we onze leiders ertoe moeten bewegen om er alles aan te doen om het maken van nog meer slachtoffers te voorkomen. Wat zou het mooi zijn als er eens een keer massaal en vreedzaam vóór álle slachtoffers, en tégen álle vormen van geweld tegen burgers gedemonstreerd zou worden. Misschien zouden de demonstranten van de afgelopen week eens voor een seminar in Sarajevo moeten worden uitgenodigd. Alhoewel, tegen blinde haat, domheid, religieus fanatisme en een totaal gebrek aan empathie zijn maar weinig soorten kruid gewassen.


No comments: