Friday, September 30, 2016

Artikel in het Friesch Dagblad

Het volgende artikel stond gisteren in het Friesch Dagblad. Aangezien ik dacht dat de krant 's middags uitkwam, schreef ik het stuk woensdagmorgen razendsnel (minder dan anderhalf uur, ik moest 's morgens lesgeven) en heb ik het niet nog een keer doorgelezen, maar nu ik het teruglees ben ik er zeker niet ontevreden over. 

Shimon Peres, 1923-2016


Eén van mijn scherpste herinneringen uit de 24 jaar dat ik in Israël woon en leef, is de verkiezingsnacht van mei 1996. We gingen rond middernacht naar bed terwijl de voorlopige uitslagen op een overwinning van Shimon Peres wezen, en 's morgens werden we wakker met premier Nethanyahu, die met een miniem verschil (één procent, minder dan 30.000 stemmen) had gewonnen. De Joodse terrorist Yigal Amir en de Palestijnse terroristen waren er – via de moord op Yitzhak Rabin en een doelgerichte terreurcampagne daarvoor en daarna – in geslaagd om alle realistische hoop op vrede de wereld uit te helpen. In de twee decennia die sindsdien zijn verstreken – waarvan de helft onder Nethanyahu – is er voor Israëliërs en Palestijnen nauwelijks iets ten goede veranderd. Shimon Peres' image onderging daarentegen een interessante metamorfose: van een eeuwige politieke loser werd hij de vrijwel alom gewaardeerde grand old man van de Israëlische politiek, en de meest populaire president  ooit. Bovenal bleef hij één van de weinige geloofwaardige symbolen van het positieve denken ten aanzien van een mogelijke vreedzame uitweg uit 'het' conflict. Vanmorgen moest ik denken aan die nacht in mei, twintig jaar geleden. Toen we gisteravond naar bed gingen, en Shimon Peres nog voor zijn leven vocht, wisten we al dat er een grote kans was dat we bij het opstaan zouden lezen en horen dat hij was overleden. We werden niet verrast.

Shimon Peres' leven omspande de hele geschiedenis van Israël. Hij was indirect of rechtstreeks betrokken bij zo goed als alle belangrijke momenten en beslissingen in de bijna zeventig jaar dat dit land bestaat. Geboren in Polen (nu een deel van Wit-Rusland) in 1923, kwam Szymon Perski als jonge tiener naar Palestina, dat destijds onder Brits mandaatsbestuur viel. Net als veel nieuwe immigranten (ik heb zelf ook een Hebreeuwse naam, naast mijn Nederlandse) adopteerde hij een meer lokale versie van zijn geboortenaam. Nadat Peres leidersrollen op zich nam in de socialistische jeugdbeweging, in een kibbutz, en in de belangrijkste partij van die jaren, Mapai, maakte de leider van Mapai, David Ben Gurion, die kort daarna Israëls eerste premier zou worden,  hem feitelijk tot zijn rechterhand. Alhoewel hij zelf nooit daadwerkelijk een uniform of een wapen droeg, speelde Shimon Peres een centrale rol in de opbouw van het Israëlische leger. Zo was hij verantwoordelijk voor wapenaankopen voor en tijdens Israëls Onafhankelijkheidsoorlog (1948), en werd hij op zijn 29e (!) directeur-generaal van het ministerie van defensie. In de jaren vijftig was Frankrijk Israëls belangrijkste bondgenoot. Naast strategische belangen (vooral de band tussen Israëls aartsvijand Egypte en Frankrijks belangrijkste tegenstander in die jaren, de Algerijnse onafhankelijkheidsbeweging FLN) waren ook Peres' charme en persoonlijke contacten met Franse regeringsvertegenwoordigers daar debet aan. Aan die contacten heeft Israël te danken dat het in de jaren zestig over één van de modernste gevechtsvliegtuigen – de Mirage – kon beschikken, en dat het land – volgens alle deskundigen – nucleaire afschrikking kon ontwikkelen. Peres' vele rechtse tegenstanders vergeten nog al eens dat Israëls militaire suprematie voor een belangrijk deel nu juist aan hem te danken is.

Helaas geldt hetzelfde ook voor het nederzettingenbeleid. Shimon Peres is ook daar mede verantwoordelijk voor, hij steunde dat beleid aanvankelijk enthousiast. Pas na een jaar of tien begon hij Israëls aanwezigheid op de Westoever en in Gaza als een obstakel voor een toekomstige vrede met de Palestijnen en de Arabische wereld te zien. Uiteindelijk zou hij hét symbool en Israëls belangrijkste pleitbezorger worden van de ideeën 'Land voor vrede' en de 'tweestatenoplossing'. Hopenlijk kunnen die twee concepten – verre van ideaal maar nog altijd beter dan om het even welk alternatief, of dat nou een binationale staat of een staat zonder Joden of Palestijnen is – deze week niet samen met Shimon Peres ten grave worden gedragen.

Eén van de leerlingen op mijn school omschreef het vanmorgen treffend: "De opa van het land is gestorven". Met Peres is het eerste deel van de geschiedenis van dit jonge land afgesloten. De generatie van de founding fathers is niet meer, althans, niemand van hen speelt nog enige rol van publieke betekenis. Ondanks de vele fouten en misstanden in Israël en de bezette gebieden, en de diverse kleine en grote ergernissen en irritaties die ik hier dagelijks ervaar, doe ik altijd mijn best vooral naar de indrukwekkende prestaties en inspirerende lichtpunten van dit fascinerende land te kijken. En in dat opzicht zijn wij in Israël de generaties van en vóór Shimon Peres veel dank verschuldigd. Het is nu aan de nakomelingen daarvan om ervoor te zorgen dat de idealen waarmee het zionisme ooit begon niet als een nachtkaars uitgaan, en dat de droom van hun (groot- en overgroot-)ouders nooit een nachtmerrie zal worden.

No comments: